18 Ekim 2013 Cuma
Mustafa Sungur kimdir? - Yeni Şafak Gazetesi
29 Eylül 1929 tarihinde, Eflâni'de doğdu. İlkokuldan sonra Kastamonu'daki Gölköy Köy Enstitüsü'ne kayıt yaptırdı. Mustafa Sungur, çalışkan bir talebeydi. Enstitüde dine karşı takınılan tavra rağmen, gerek ailesinde bulunan hocalar vesilesiyle, gerekse küçükken aldığı dinî eğitimin etkisiyle çok fazla etkilenmedi.
29 Eylül 1929 tarihinde, Eflâni'de doğdu. İlkokuldan sonra Kastamonu'daki Gölköy Köy Enstitüsü'ne kayıt yaptırdı. Mustafa Sungur, çalışkan bir talebeydi. Enstitüde dine karşı takınılan tavra rağmen, gerek ailesinde bulunan hocalar vesilesiyle, gerekse küçükken aldığı dinî eğitimin etkisiyle çok fazla etkilenmedi.
Mustafa Sungur 1945 yılında, henüz 16 yaşında iken evlendi.
O yıllarda, daha sonra hizmetine gireceği Said Nursî'yi sadece duymuşluğu vardı. Risaleleri 1946 yılında, Ahmet Fuat Efendi ile Safranbolulu Keçeci Mehmet Efendi vesilesiyle tanıdı.
Said Nursî'yi tanıdıktan kısa bir süre sonra, ona hitaben mektuplar kaleme aldı. Bu mektuplarda, önce köy enstitüsünde edindiği izlenimleri aktarıyordu.
Bu mektupları yazarken, genç bir Nur talebesi olan Mustafa Sungur, bir yandan da heyecanlı bir bekleyiş içindeydi. Nur dairesine girebilmeyi, Üstadın kendisinden bahsetmesini, kendisine 'talebem' demesini hasretle bekliyordu. Talebeliğe kabul edilmeyi kainatın en büyük hediyesi olarak görüyordu.
Mustafa Sungur'un beklediği gelişme nihayet gerçekleşti ve Üstad gönderdiği bir mektubunda 'Nurun küçük kahramanlarından Mustafa Sungur' ifadesini kullanmış, onun hizmetlerini övgü dolu sözlerle takdir etmişti.
1947 Eylülünde Mustafa Sungur, Bediüzzaman Said Nursî'yi görmek arzusunu yerine getirmek için yollara düştü. Uzun ve yorucu bir yolculuktan sonra Emirdağ'a ulaştı ve Üstadla görüştü.
Mustafa Sungur, bir yıl sonra (1948) Afyon Dâvâsı sebebiyle Bediüzzaman'ın tutuklandığını duydu. Afyon'a giderek Üstadı ziyaret etti. Ziyaret dönüşü Bediüzzaman'a uzunca bir mektup gönderdi. Bu yüzden tutuklanarak mahkemeye çıkarıldı. Sonuçta 6 ay ceza aldı.
1949 senesinin Nisan ayında köyüne dönen Mustafa Sungur, 5 ay ceza aldığı için memuriyetten de çıkarıldı.
Mustafa Sungur, Afyon'da Bediüzzaman'la beraberken, İzmir taraflarında imam olan babası Mehmet Efendi, onu Bediüzzaman'a şikayete geldi. Üstad onunla görüşüp ikna etti. Böylece Mustafa Sungur, artık Risale-i Nur dairesi içinde, hiç çıkmamak üzere bulunmaya devam etti.
Mustafa Sungur, askerliğini ise 1955-1956 arasında, önce altı ay yedek subay olarak Ankara'da, daha sonra da Samsun'da yaptı.
Bediüzzaman Said Nursî'nin 1946, 1958 ve 1959'da birkaç defa yazdığı vasiyetnamelerinde adı zikredilen Mustafa Sungur'un Şerife, Ahmed Said, Muhammed Nur, Saide Nur, Aynur, Cihannur, Nurullah adında yedi çocuğu vardı. Bedüzzaman'ın vefatından sonra kendisini tamamen risale sohbetlerine adadı.
1954 yılından 1960'a kadar doğrudan Bediüzzaman'ın hizmetinde bulundu. Bu süre içinde Risale-i Nur'u ve hizmet düsturlarını bizzat Üstaddan ders aldı.
Mustafa Sungur Ağabey’in ardından - Abdullah Aymaz
Mustafa Sungur Ağabeyimiz 1929’da, Kastamonu’nun Safranbolu kazasının Eflani nahiyesinin Çalışlar köyünde doğmuştur.
Nurları okudukça ruhunda manevî hazları, kalbinde iman zevklerini duyar ve gözyaşlarına hâkim olamaz.
Bir gece rüyasında Üstad Bediüzzaman Hazretleri’ni köylerinin camiinden çıkmış cübbeli ve sarıklı haliyle kendisine doğru gelmekte olduğunu görür. Üstad’la kucaklaşır.
Üstad Hazretleri Sungur Ağabey’in ağzına bir şeyler üfler. Sonra yağmur yağar. Hz. Üstad kendisine orada bulunan bir kuyuya atlamasını söyler. O da emre uyarak kuyuya atlar.
Orada kendini muhteşem manzaralı bir köşkün önünde bulur. Bu halde rüyadan uyanır. Daha sonra Üstad ile karşılaşınca, rüyada gördüğü cübbeyi Üstad Hazretleri, kendisine hediye eder. İlk ziyareti 1947 senesi Eylül ayında Emirdağ’da olur. Emirdağ ziyaretlerini şöyle anlatır:
“Emirdağ’a gelinceye kadar yolda heyecanımız son hadde varırdı. Üstad’a kavuşabilmekteki sonsuz sevinç ve iştiyakımıza had yoktu. Evet, orada Emirdağ’da birisi vardı, birisi oturuyordu.
Varlığımızın bütünü ile ona bağlı idik. Sanki o bizim her şeyimiz idi. Bizim kalplerimizi derinden derine ona yönelten onda gördüğümüz ŞEFKAT, MERHAMET idi.
Evet ona, en MÜŞFİK MANEVİ BABA ve ANA gibi koşardık. O bizim sebeb-i hidayetimiz vesile-i necatımız, Büyük Üstadımız…
Bu anları, bu günleri düşünürken ben, Emirdağ’a doğru yol alırken ve başındaki küçük tepecikte Emirdağ’ın evleri görünüp kasabaya girerken ben ve nihayet Çalışkanlar dükkânından ŞEFKATLİ SİNESİNE ulaşırken, o anları düşündüğümde, hatırlayışımda gözyaşlarımı tutamam…
Şüphe yok ki, benim gibi onun nurundan hayat bulan herkes; bu tatlı gözyaşlarını tutamamıştır hiçbir zaman…
Çünkü; onun huzurundaki anlar, dakikalar, saatler şüphe yok ki, âlem-i bekadan bir sahne idi. Sonsuzluğa doğru uzanan hayattar ve Nurlu sayfalar idi… Huzur-ı Muhammedî’nin (sas) bir yansıması idi.”
Mustafa Sungur Ağabeyimiz, o güneşe seyyâre olduktan sonra öğretmenliği bırakıp Üstad’ın yanına nur hizmetine gitmek ister. “Bin öğretmenlik feda olsun.” der. Üstad’ın tabiriyle “NURUN KAHRAMANI” olur.
1948’de Üstad Hazretleri 54 talebesiyle Afyon hapsine girince, Sungur Ağabey annesine “Ana, bana dua et, Üstad’ın yanına gideyim.” der. Arzusu kabul olur ve Afyon hapishanesine girer. Falakalara yatırılır. Tabanları şişer… Bütün bunlar vız gelir…
Sungur Ağabey artık hayatını tamamen İman ve Kur’an hizmetine vakfeder… Artık hizmet için ihtiyaç olan her yere koşturur…
Ankara’da Tarihçe-i Hayat kitabından dolayı Sungur Ağabey’in mahkemesi vardır. Onun için ayrılacaktır. Üstad Hazretleri’nin elini öper, o da onun yüzüne bakar, “Sungur, hayatınla HAYATIM DEVAM EDECEK!” der. Bu, Üstad’ın Sungur Ağabey’e söylediği son söz olur…
Mustafa Sungur Ağabeyi 1963’ten beri tanıyorum. İzmir’de Mustafa Birlik Ağabey’in ve Halıcı Hüseyin Ağabey’in dükkânlarına gelirdi. Evlerdeki derslere katılırdı...
1966’da M.Fethullah Gülen Hocaefendi İzmir’e geldikten sonra onun ziyaretine gelirdi. Oğlu Muhammet Nur Sungur’u talebe olarak Hocaefendi’ye vermişti. Muhammet Nur bizimle aynı yurtta kalırdı. Dolayısıyla Sungur Ağabeyi görme fırsatımız çok olurdu.
Birgün Çiğli’de Mustafa Sungur Ağabey, Hocaefendi’nin bulunduğu bir evde “Nur Aleminin Bir Anahtarı” kitapçığından ders okuyoruz.
Orada manevi bir nura misal verirken Üstad Hazretleri kendi hafızasından misal getiriyor. 80 senelik ömrü boyunca görüp işittiği, ezberleyip hafızasına aldığı şeylerden bahsediyor ve işte bunların hardal tanesi kadar hafızada yerleştiğini ifade ediyor.
Mustafa Sungur Ağabey dedi ki: “Üstad Hazretleri, bütün bunlardan başka ayrıca hâfızasında KIRKBİN MANEVÎ LEVHA bulunduğunu da bize anlattı.”
1972 senesinde Konya’da idim. Bir ağabeyimizin validesi vefat etmişti. Cenazesini kıldıktan sonra tabutu alıp üçler mezarlığına doğru yöneldik.
Tam sokaktan çıkıp karşımızda Mevlana Hazretleri’nin Yeşil Kubbeli Türbesi’ni görünce ben içimden “Ne olurdu, Üstad Hazretleri’nin de böyle bir türbesi olsaydı ve insanlar gelip ziyaret etseydi.” diye geçirdim. Üç dört adım arkadan Mustafa Sungur Ağabey geliyordu, birden seslendi: “Abdullah kardeş!..
Bazıları Üstadımızın da işte böyle Mevlana Hazretleri’nki gibi bir türbesi olsaydı, diyorlar. Üstadımız vasiyetnâmesinde bizzat bizlere benim kabrim belli olmasın diye tembih etti!..” dedi.
Ben hayret ettim. Cenab-ı Hak haberdar etti demek. En azından “intâk-ı bilhakk” oldu; tevafukan aynı anda konuşturuldu…
Çünkü hüsn-i zannımız o ki; Ağabeyimiz velâyet-i kübranın temsilcilerindendi…
Bu mübarek ağabeyimiz, Üstadımızdan bizzat dinleyerek ders alarak Risale-i Nurlar üzerinde çok derin bir vukufiyet kazanmıştı…
Sohbetlerinde, derslerde bunu hep görüyor fark ediyorduk. O kazandığı bu müktesebatını hep bizlere, yanına gelenlere, gittiği yerlerde karşılaştığı insanlara aktarmaya gayret ediyordu.
O bir seyyare idi… O, muazzam bir güneşin etrafındaki nur halesinin yıldızlarındandı…
Ömrü boyunca yol göstermeye devam etti ve aynı halkadan, aynı hâleden olan Zübeyir, Tahirî ve Bayram Ağabeyler gibi aramızdan ayrılıp muazzez Üstadımızın yanına, ruhunun ufkuna yürüdü…
Allah rahmet eylesin… Evladlarına, dostlarına, akraba ve taallukatına Cenab-ı Hak sabr-ı cemîl ihsan etsin…
Hepimizi ahirette beraber eylesin. Amin…
Mustafa Sungur; Üstad’ın manevi evladı - TUĞBA KAPLAN
7 Aralık 2012
Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri’nin talebesi, manevî evladı Mustafa
Sungur, geçtiğimiz hafta ruhunun ufkuna yürüdü.
Sungur ağabey, Niyazi
Mısri’nin “Bir damla idik, saldık onu denize / Damla bizi nice
anlasın / Umman olan anlar bizi / Anlamaz hayvan olan / Hayran olan anlar
bizi” mısralarındaki ifadeleriyle, Üstad’ın ve Nurlar’ın hayranı,
Nurlar’ın küçük kahramanıydı.
O yıllar bayramlarda “Cumhuriyet’in çatısını biz yapacağız” nutukları atan, sigara içmeyen, köy enstitülü bir genç de milliyetçi duyguları hasebiyle kendini vatanın kurtarıcısı olarak görmektedir.
Ta ki, Bediüzzaman Said Nursi Hazretleri’nin çilekeş hayatına ortak olana kadar. İman hakikatlerinin anlatılmasında büyük emekleri geçen Mustafa Sungur Ağabeyden bahsediyoruz.
Üstad Hazretleri’nin ‘Küçük Said’ dediği manevi evladı ve ‘Nur’un küçük kahramanı’ndan. Geçtiğimiz hafta ruhunun ufkuna yürüyen Mustafa Sungur Ağabey’i onu yakından tanıyanlar anlattı.
Mustafa Sungur, 1929’da, Kastamonu’nun Safranbolu kazasının Eflani nahiyesinin Çalışlar köyünde doğar. Lise öğrenimini Kastamonu Gölköy Köy Enstitüsü’nde tamamlar.
Köyüne on yedi yaşında idealist bir öğretmen olarak geri döner. O zamanlar köyde Üstad Bediüzzaman’dan vaizlik için icazet almış Ahmed Fuad Hoca vardır.
Köyde okutulan bir mevlit sırasında Fuad Hoca’ya arka arkaya sorular soran Mustafa Sungur için o gece, hayatının dönüm noktası olur.
Büyük bir değişim yaşayan Sungur artık namaz kılmakta, cemaate katılmakta, hatta öğrendiği az miktarda hakikati çevresine anlatmaktadır.
1948
yılında Afyon Cezaevi’nde. Soldan-sağa ayaktakiler: Nazif Çelebi, Ahmet
Feyzi Kul, Mehmet Tabancalı, İbrahim Fakazlı. Soldan-sağa oturanlar:
Mustafa Sungur, Ceylan Çalışkan, Selahattin Çebi, Zübeyir Gündüzalp.
Hapse girmek için edilen dua
Hayatı Nur’larla aydınlanan Mustafa Sungur, Üstad’la tanışma hayali ile yanıp tutuşmaktadır. Henüz on yedisindeki genç delikanlı, bir gece rüyasında Hz. Pir’i görür:
“Üstad, bizim camiden çıkmış, böyle cübbeyle, hatta daha sonra o cübbeyi de bana hediye etti. Avludan girer girmez onu kucakladım. Üstad böyle ağzıma hava üfledi. Sonra yağmur yağdı, ben kuyuya atladım. Böyle bir şey… Uyandım ki, onun ağzıma üflediği şeyi aynen hissediyorum.”
Üstad’ı ilk ziyaretinde yanında Ceylan Çalışkan da vardır ve ondan duyduğu ilk söz “Sungur bir Ceylan’dır, Ceylan bir Sungur’dur.” olur.
Üstad, Mustafa Sungur’u daha sonraları ‘en fedakâr talebem’ dediği yeğeni Abdurrahman yerinde görecek ve kendisinden ‘Küçük Said’ olarak bahsedecektir.
Aradan geçen zamanda Sungur Ağabey her şeyiyle kendini İslam’a hizmete adar. Onsuz bir gün bile geçirmek istemez.
Hatta Bediüzzaman Hazretleri Afyon Hapishanesi’ndeyken, onun yanına gidebilmek için dua eder: “Büyükanam, validem, çocuklar da varken sofra duası yapmıştım orada.
Sonunda da sessizce ‘Ya Rab, Üstad’ın yanına hapishaneye gideyim.’ diye dua etmiştim. Sofradakiler de ‘Âmin’ demişti.” Sungur Ağabey, bu duanın üzerinden çok geçmeden tutuklanıp Afyon’a, Üstad’ının yanına sevk edildi.
Son nefesine kadar da iman hakikatlerine hizmetten ayrılmadı. Mustafa Sungur’la ilgili daha fazla bilgiyi Nesil Yayınları’ndan çıkan İhsan Atasoy’un ‘Fenâ fi’n-Nur Mustafa Sungur’ kitabından öğrenebilirsiniz.
Sungur Ağabey, Bediüzzaman’ın mesleğine çok bağlıdır
Zübeyir, Sungur, Bayram, Ceylan ve Tahiri gibi önemli isimler. Bizim daire içinde çok dikkatli namaz kılan arkadaşlarımız var.
Benim büyüklerden gördüğüm Tahiri Ağabey, Sungur ağabey, rahmetli Cahid Erdoğan… Size deseler iki tane namaz kılan gösterin?
Dersiniz, ‘Eskiden Hüsrev Efendi varmış, şimdi de Sungur ağabey var.’ Millet kendini namaz kılıyor zanneder.
Sungur Ağabey, Bediüzzaman’ın mesleğine çok bağlıdır, çok vefalıdır. Ben kırk senedir tanıyorum, bir dirhem vefasızlık yapmamıştır ve hiç değişmemiştir.
Ayrıca bugün dünyanın dört bir yanında hicret buutlu bir göç varsa, bu anil-merkez güçten kaynaklanmaktadır.
Bu gücün arkasında arpa kadar bir şeyi hediye olarak kabul etmeyen Hz. Pir ve Mustafa Sungur gibi talebeleri ve emsali dava erleri vardır.
Hayatlarını Allah Resulü’nün Suffe Ashabı gibi geçiren ve sahabe saffetinin temsilcisi olanlar vardır.”
Üstad’ın en çok seyahat eden ve ders yapan talebesi
Benden daha eski olan Zekeriya isimli talebem bana eşlik etmişti. O sırada Sungur Ağabey’in Samsun’da asker olduğunu duyunca önce Trabzon’a, oradan da Samsun’a gidip ziyaret ettik.
Sonra onunla çok seyahatler yaptık birlikte. Türkiye’yi birkaç kez dolaştık.
Onu Üstad’ın diğer hizmetkârlarından ayıran en önemli özelliklerinden biri hizmet adına yaptığı uzun seyahatleri.
Çünkü Nur hizmetkârları arasında onun kadar seyahat eden ve ders yapan ikinci bir talebe yoktur.
İlerleyen yaşına ve şeker hastalığına rağmen bu hizmet seyahatlerinden asla geri durmaz, her vesileyle yola çıkmaya hazır bir asker gibi, kar-kış dinlemeden, yurtiçi yurtdışı demeden yollara düşerdi.
Sungur Ağabey’in Nur’a vukufiyeti eşsizdir. Onun nefesi kadar Risale-i Nur’a sarf edilen bir nefes yoktur. Nebatatın yaprakları kadar ders okumuştur desem mübalağa olmaz.”
Onun mizacı derleyip toparlamaktı
Üstad’ın yanında yıllarca kalmış, görmüş, ondan ders almış. Hep onlarla yaşıyor, bize örnek oluyordu.
Ona karşı devamlı hürmetim olmuştur. Sungur Ağabey’in mizacı derlemek, toparlamaktı.
Hiç kimseyi itmez, sen şusun, busun demezdi, toplayıcıydı. Bir zamanlar yazıcısı, okuyucusu çıkmıştı.
Sungur Ağabey’de bu yoktu. Üstadımız ne diyorsa onu uyguladı. O da Zübeyir Ağabey gibi müspet ilimlerle dinî ilimlere sahipti. Mustafa Sungur Ağabey hep ‘Risale-i Nur kâfi ve vâfi.’ derdi.”
Sungur Ağabey’i görünce Üstad’ı görmüş gibi oluyorduk
Daha sonra onunla Anadolu’da çok seyahat ettik. Manevi bir şahsiyeti vardı.
Hareketlerinde, konuşmalarında, faaliyetlerinde tam bir fenâ fi’n-Nur’du. Risale-i Nur’un canlı bir örneği, yaşayan bir nurdu.
Sungur Ağabey’i görünce insan sanki Üstad’ı görmüş gibi oluyordu. Hatta Azerbaycan’da çoğu insan ‘Biz Sungur Ağabey’e bakınca Üstad’ı görmüş gibi oluyoruz.’ diyorlardı.”
Sofi feylesof ve Nur’un termometresi
Üstad’ın yakın talebeleri arasında Risale-i Nur külliyatının, iman ve Kur’an hakikatleri itibarıyla ruhuna en vâkıf biri olarak Sungur Ağabey’i tanıdım.
Üstad’ın ona sofi feylesof demesini buna bağlıyorum. Mustafa Ağabey’in yanında yıllarca ders yaptım ve çoğu defa ‘Ahmet kardeş, izah et, açıkla!
Üstad, şurada bizi dinliyor, istifade ediyorum.’ demiştir.
14 Ekim 2013 Pazartesi
İnanmış bir adam, milliyetçi bir düşünür - Vedat BİLGİN
| vbilgin@bugun.com.tr |
Benim kuşağımın "ağabeyleri" içinde Nevzat Kösoğlu'nun ayrı bir yeri vardır.
Her zaman yolunda dimdik ve kararlılıkla yürümüş bir inanç adamı, bir dava adamı ve Allah'tan başka hiçbir şeyden korkmadığını hayatıyla ispat etmiş bir adam.
12 Eylül mahkemesinde "Siz gayrimeşru bir yönetimin sözcülerisiniz. Sizi bir mahkeme heyeti olarak kabul etmiyorum.
Bir askeri cuntanın hukuksuzluğunu temsil ediyorsunuz" diyecek kadar yürekli bir adam.
Nevzat Bey'in yazdıklarını ilk okuduğumda üniversite öğrencisiydim ve siyaset, tarih felsefesi konularına yeni yeni intikal etmeye çalışan birisi olarak oldukça heyecanlanmıştım.
Devlet üzerine yazılmış, siyaset felsefesi yazılarıydı yazdıkları.
Daha sonra, Türk medeniyeti üzerine yazdığı tarih felsefesi yazıları geldi. Sonra birçok meseleyi ele aldı.
Ziya Gökalp'ten Bediüzzaman Saidi Nursi'ye, Enver Paşa'ya kadar tarihimizin ve düşünce hayatımızın köşe taşları üzerinde biyografinin çok ötesine geçen düşünce kitapları yazdı.
Dava adamı olmak
Türkiye'nin düşünce hayatında bu kitaplar, bu çalışmalar ne yankı yaptı, ne kadar hissedildi derseniz, bu soruya cevap vermek çok kolay değildir.
Çünkü Türk düşünce hayatı büyük ölçüde birbirine kapanmış, birbirine sağır ve kör kapalı kutuplardan oluşmaktadır.
Siyasi husumet, nefret ve kin, düşünce hayatını tam anlamıyla duyarsızlaştırmıştır denebilir. Bu sebeple Nevzat Ağabey'in yazdıkları Türkiye'nin aydınlar çevresinin büyük ölçüde dışında kaldı, hak ettiği ilgiyi görmedi ve tartışılmadı.
Peki Nevzat Kösoğlu, Türkiye sağında, milliyetçi, muhafazakâr, İslamcı çevrelerde yeterince fark edildi mi derseniz, bunun cevabı da maalesef hayırdır.
Zira onun yazdıkları gündelik polemiklerin, siyasi taraftarlık, partizanlık diyebileceğimiz sığ tartışma zeminlerinin ötesinde olduğu için bu çevrelerde ya fark edilmedi ya da fark edilse de "şimdi bu meselelerle uğraşmanın zamanı mı" denilip, esas meselenin siyasi polemikler olduğu kabulüyle görmezden gelinmiştir.
Türk sağında, gündelik politik tartışmalar ötesine ilgi göstermeyen tutumun dışında, düşünme meselelerine karşı yanlış, zaman zaman sağlıksız denilebilecek bazı vaziyet alışların da bu ilgisizliklerde rolü olduğu söylenmelidir.
Türk sağının milliyetçi, muhafazakâr, İslamcı gibi sıfatlarla anılan kesimlerinde, birbirlerine karşı önyargılı davranışlarını, "ötekilerine" karşı ya "düşmanca" ya bir çeşit "eziklik duygusuyla" geliştirilen, tartışmasız benimseme veya kabul etmeye dönük sağlıksız davranışların, canlı bir düşünce hayatının oluşmasının önünde ciddi bir engel olduğu söylenebilir.
Nevzat Kösoğlu olmak
Her ne sebeple olursa olsun, aydınlar çevresinde sağın sola ve kendi içindeki farklılıklarına karşı, solun sağa karşı, bu yok sayıcı, itibarsızlaştırıcı, toptan reddiyeci veya eleştirmesiz bir kabullenme tavrını gösteren tutumların, düşüncenin yeşermesini, gelişmesini engellediğini tartışmak gerekmektedir.
Nevzat Kösoğlu'nun talihsizliği böyle bir kutuplaşmanın, böyle bir verimsiz düşünce hayatının hakim olduğu, aydınların özgüvenini kaybedip, bütünüyle çökmüş "Batılılaşan paradigması" içinden kurtuluş aradıkları, siyasi tartışmalara odaklandıkları bir dönemde yaşamış olmasıdır.
Buna rağmen inanıyorum ki Nevzat Kösoğlu, ne olursa olsun Türkiye'de yaşamayı talihsizlik olarak değil, şans olarak görmüştür.
Türk doğmayı, Müslüman olarak ölmeyi dilemiş, öyle yaşamış ve öyle Hakk'a yürümüştür.
Nevzat Ağabey'in cenazesinde onun "Mahşerde Efendimiz'in yolunda buluştuğumuzda, birbirimizi türkülerimizle tanırız inşallah" sözünü hatırladım.
Mekânı cennet olsun.
13 Ekim 2013 Pazar
Nevzat Kösoğlu - Mehmed Niyazi
Nevzat
Kösoğlu gibi yakından tanıdığım birinin ardından bir şeyler yazmak son
derece zor. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne Nevzat İspir’den,
ben de Akyazı’dan gelmiştik. İkimiz de Peyami Safa okuru idik.
O zaman öğretim üyeleri; “Sulanmış kafa, Peyami Safa” diye öğrencileri kışkırtmıştı. Peyami Safa’nın oğlu Merve, askerlik vazifesi için bulunduğu Erzincan’da vefat etti; üstad canlı bir cenaze gibiydi, ikimiz de Peyami’nin çok yaşamayacağını tahmin ettik; bir yıl sonra da Hakk’a yürüdü.
Örfi idare günleriydi, kimsenin söz hakkı yoktu, Nizamettin Nazif o karanlık sessizliği yırtarcasına; “Beni Peyami’nin mezarının başında konuşmaktan kimse men edemez!” diye bir nutuk çekti. Nevzat bana döndü; “Şükürler olsun ki bu topraklarda insanlık ölmedi.”
O sırada Milli Türk Talebe Birliği ve Milli Türk Talebe Federasyonu solcuların elindeydi. Milliyetçi talebeler buralara yaklaşamıyordu. Nevzat, aynı zamanda benim de etüt hocam olan Milli Türk Talebe Birliği’nde görevli bir arkadaşı tarafından Hukuk Fakültesi Derneği temsilcisi olarak birliğe tayin edildi.
İzmir’de yapılan kongreye Nevzat’la birlikte gittik. Talebe teşekküllerinin ne olduğunu bilmiyorduk. Her partinin kendine göre talebe işleriyle ilgili bir teşkilatı vardı; tabii bizim kimsemiz yoktu. O kongrede fırsat bulup Nevzat’ı aday yapamadık ama talebe teşekküllerinin etkinliği ve fonksiyonu zihnimizde yer etti.
Bir sonraki dönemde Bursa’da Milli Türk Talebe Birliği’nin kongresi vardı. Bu kongrede Nevzat, dönemin Bursa valisinin engelleme çabalarına rağmen kongre başkanı oldu. Salabetle idare ettiği genel kurul sonrasında Milli Türk Talebe Birliği, ardından da Milli Türk Talebe Federasyonu bizim elimize geçti.
Nevzat tam bir idealistti; o yıllarda solcular hariç, bir ya da iki yayınevi vardı. Bunlar da ağırlıklı olarak dini kitaplar neşrediyorlardı. Milli kültür hayatımızı canlandırmak ve bu konudaki boşluğu doldurmak adına Nevzat’la beraber bir yayınevi kurmaya karar verdik.
Necip Fazıl’ın “Reis Bey” adlı eserini neşrederek girdiğimiz yayın dünyasına Nevzat; farklı kapak tasarımları ve oluşturduğu reklam broşürleriyle olduğu kadar, editörlüğünü yaptığı Ötüken kitabelerinden günümüze kadar Türk edebiyatının en güzel verimlerinin derlendiği Büyük Türk Klasikleri, büyük emeklerle derlediği ve Orta Asya Türk cumhuriyetlerinde tercüme ettirerek yayınladığı Türk Edebiyatı Antolojisi gibi altından kalkılması çok zor projelerle yeni bir soluk getirmiştir. Şurası bir gerçektir ki; Nevzat’ın sabrı, azmi ve disiplinli çalışması olmasaydı, birlikte kurulmasına önayak olduğumuz Ötüken Yayınevi teşekkül etmezdi.
Tabii Nevzat kendisinden çok gelecek nesilleri düşünüyordu. O sırada Ötüken Yayınevi’nin “Söğüt” adında bir tanıtım dergisi vardı. Nevzat orada çok güzel makaleler yazıyordu; hele bir yazısı vardı ki bugün bile hafızamdadır; ortak dostumuz Zaptiye Ahmet’in ölümü üzerine kaleme aldığı “Erken Giden Mektup”. Daha sonraları bu makaleleri derleyip kitap haline getirdi. Nevzat’ın hayatı hiç kendisine ait olmadı; bir ayağı politikada diğer ayağı kültür hayatında idi. MHP’den Meclis’e girdi; enfes konuşmalar yaptı; Mamak’ta, idamla yargılandığı sıkıyönetim mahkemesinde aslanlar gibi kükredi.
Çok objektif bir adamdı; milletimize hizmet eden kim varsa hesapsız kitapsız yanında durdu. “Bediüzzaman Said Nursi”, “Şehit Enver Paşa”, “Peyami Bey”, “Galip Erdem”, “Dündar Taşer” gibi şahsiyetlerin derinlikli analizleriyle okuyucuya yeni ufuklar açan biyografiler kaleme aldı. “Türk Dünyası Tarihi ve Türk Medeniyeti Üzerine Düşünceler”, “Milli Kültür ve Kimlik”, “Türk Olmak Ya da Olmamak” gibi çok muhtevalı eserlerin de sahibi olan Nevzat Kösoğlu, Türk milliyetçiliğiyle ilgili ciddi araştırmalara imza attı.
Nevzat’la aramızdaki ilişki arkadaşlığın çok ötesindeydi. Hastalığı zuhur edince yanına gittim, geçmiş günleri beraber yâd ettik. Laftan lafa konuşurken bana dedi ki; ‘Mevlânâ, Yunus, Said Nursi Hazretleri’nin imanını tekellüm ediyorduk. Sonra baktık ki biz de imanlı olduk’. Ciddi bir rahatsızlığa düçar olduğu halde tevekkülü elden bırakmamıştı. Hayatta tanıdığım birkaç ahlaklı adamdan biriydi. Mekanın cennet olsun aziz kardeşim...
Bir geleneğin entelektüeli: Erol Güngör - Altan Algan
Onun ismini ilk duyduğumda üniversiteyi bitirmek üzereydim. Yan alan olarak seçmiş olduğumuz edebiyat bölümünde Yeni Türk Edebiyatı derslerine gelmekte olan Nurettin Öztürk adında bir hocamız vardı.
Onu çok önemserdi, bir kültürel milliyetçi olarak. O zamanlar okumaya niyet ettim. Bütün eserlerini edindim ama pek sıcak bulduğumu söyleyemem. Ardından geçen yıllar içinde birkaç kitap ve onun hakkında yazılan kısa yazılara dikkat kesildim. Son zamanlarda ise bir başka bağlamda hatırladı onu milliyetçiler. Ondan sonra düşünür çıkıp çıkmadığı meselesi üzerinden yapılan bir hatırlamaydı bu. Hatta öylesine sakatlayıcıydı ki sadece milliyetçilerden değil başka düşünce akımlarından da düşünür çıkmadığını ifade edecek kadar soncu bir bakışa sahipti. Oysa milliyetçiliğin kendi kısırlığıydı söz konusu olan. Yoksa başka akımların düşünürleri üretimlerine devam etmekteydi. Zaten onu konuşulur kılan hususlardan biri de doksanlı yıllarda artan ya da belirginleşen İslami görünümlerdi.
İSLAM KÜLTÜR VE TARİHİYLE YENİLENME
Erol Güngör kimdir, nasıl bir entelektüel lügate sahiptir, denilirse belki ona çok yakın olmayan bir düşünürden, Foucault’dan yardım almak gerekir. O yazarı bir teorinin, bir disiplinin ya da bir geleneğin yazarı olarak tanımlar. Bu tanımdan bir adım daha öteye gidersek onun gelenekten hareketle muhafazakârlığın kültürel kuruluşunu sağladığını belirtebiliriz. Yoldaşlarından yahut daha doğru bir tanımla ülküdaşlarından Yılmaz Özakpınar şöyle der: “Erol Güngör müstesna bir zihnî terkipti. Onda Ahmet Hamdi Tanpınar’ın sanatkâr ruhu, Yahya Kemal Beyatlı’nın tarih duygusu, Mümtaz Turhan’ın ilim zihniyeti ve Anadolu velilerinin ilhamı vardı.” O yüzden muhafazakâr milliyetçi “entelektüel sosyolojisi” oluşturmaya çalışanlar onu atlayamazlar. Türkiye’de muhafazakâr aydının düşünce serüveninin gelişim seyrini Erol Güngör’ün yazdıklarında yakalamak olanaklıdır. Bu açıdan bakıldığında Cemil Meriç’in düşünce gelişiminin de kısmen benzeri mecrada seyrettiği anlaşılabilir. Fakat Erol Güngör’den farklı olarak Cemil Meriç Marksizm eleştirisi ve diğer hususlarda Batılı kaynaklardan daha çok etkilenmiştir.
Eserlerinin tümünü Soğuk Savaş döneminde ve ağırlıklı olarak “bir taş vardı yolun ortasında/yolun ortasında bir taş vardı/bir taş vardı/bir taş vardı yolun ortasında” yaklaşımınca Marksistlere cevap verme ve bunu hiç unutmama kaygısıyla oluşturan Erol Güngör aslında derin bir dilemmayı yaşar. Yetmişli yıllarda katıksız bir MHP’lidir. Bir anlamda yarı-resmi ideologtur. Özellikle 1975`ten sonra sahip olduğu entelektüel cephaneliği İslam kültüründen ve siyasal tarihinden öğeler taşıyarak yenilemeye yöneldiğini, ancak bu çerçevenin MHP içinde pek hoş karşılanmadığını ve özellikle 1970`lerde İslam ve kültür meselelerine yaptığı vurgular nedeniyle, Romalı askerlerin Hıristiyanları kovalaması gibi belde silah komünist ve zaman zaman İslamcı avına çıkan MHP tabanı tarafından kenara itilen Güngör, seksenlere doğru ise tümüyle MHP ideolojisinden kopar, ama aynı zamanda yükselişe geçen İslamcılığa da yaklaşmaz. Bu yönüyle tarih görüşünü sosyolog Karl Manhiem’in “İnsan, cemiyetin sosyal ve tarihi yapısı hakkındaki en vazıh görüşe ya o cemiyet içinde yükselirken ya da düşerken ulaşır” sözüyle açıklamaya başlayan Erol Güngör, aynı zamanda bu sözle entelektüel amelini de taçlandırır.
HAYATINDAN SATIRBAŞLARI
25 Kasım 1938`de dört kardeşin üçüncüsü olarak tipik bir Selçuklu şehri olan Kırşehir’de dünyaya gelir. Babası adliye zabıt kâtibi Abdullah Sabri Bey, annesi Zeliha Gülşen Hanım’dır. Erol Güngör’ün şahsiyetinin oluşumunda hem babasının ailesinin hem de annesinin ailesinin etkileri büyüktür. Dedesi Kırşehir’de Ahi Tekkesinin son şeyhi aynı zamanda Ahi Evren Camii’nin imamı olan Hafız Osman Efendi’dir. Güngör’ün ağabeyi Hidayet Güngör, kardeşinin ölümünün üçüncü yılında Selçuk Üniversitesi’nde yaptığı konuşmada Osman Efendi’yi şöyle anlatmaktadır: “… Büyükbabam Hafız Osman Efendi, Ahi Evran Camisi imamlığı yapıyor. Gençliğinde Sultan Hamid devrini görmüş, medresede zamanın eğitim ve öğretiminden nasibini almış, güçlü bir adam. Çok gezmiş, sesi güzel, kendisi son derece erkek yakışıklılığı içinde bulunan örnek bir insan tipi. Ermeni göçü sıralarında şehrin merkezinde iki katlı bir Ermeni konağını satın almış, dört kızını evlendirmiş, oğlu ile yani babamız ve onun çocukları olan bizlerle oturuyor.”
Güngör’ün babası Abdullah Sabri Bey, ortaokul mezunu olup zikredildiği gibi Kırşehir Adliyesinde zabit kâtipliği yapıyordu. Az konuşan, ağır başlı bir insan fakat bunun yanında da o derece nüktedan bir insandır. Ağırbaşlılık özelliğini babasından aldığı belli olan Erol Güngör, İstanbul’a geldikten sonra çeşitli kişi ve cemaatlerin sohbetlerine katılıyor, bilgi ve görgüsünü artırıyordu. Bu arada Yahya Efendi Dergâhı’na da devam ettiğini görmekteyiz. Kardeşi Erol Güngör’ün daha çocukluk yıllarında farklı biri olduğuna işaret eden ağabey Hidayet Güngör, bu hususu şöyle belirtiyor: “Erol bizden farklı bir yapıya sahipti. Daha fazla araştırıcı ve inceleyici idi. Ders dışındaki hayatını da okuma ve yazma esasına göre düzenlemiş bir okul öğrencisinin, fikir ve düşünce adamı olma yolunda ne kadar büyük mesafe alacağını tasavvur etmek güç olmadığı için daha lise çağında Erol’un ne olacağını sanki biliyor gibiydik.”
Erol Güngör’ün annesi Zeliha Gülşen Hanım okumaya son derece meraklı birisidir. Gülşen Hanım’ın babasının ismi Hakkı Demirsoy’dur, Güngör’ün kız kardeşi, Aysel Güngör’ün belirttiğine göre, Hakkı Bey’in mesleği berberlikti. Osmanlı-Rus savaşı dolayısıyla askere çağırılmış ve bir daha da haber alınamamıştır. Aysel Güngör, annesinin aile çevresini şöyle anlatmaktadır: “Annemin ailesinde okumaya çok meraklı insanlar vardı. Mesela dayılarım ve annemin dayıları onlar hep kalemiyle para kazanan insanlar olmuşlardır. Mesleği askerlik olan dayım Osman Demirsoy’un yazılmış, fakat basılmamış eserleri vardır. ”
HER ŞEYDE İKTİSAT
Erol Güngör’ün küçük yaşlarda okuma alışkanlığı kazanmasında Hafız Osman Efendi’den başka dayılarının kütüphanelerinin de önemli payı vardır. Erol Güngör’ün okul döneminde dedesi Hafız Osman Efendi ile edebi konularda sohbet ettiklerini Aysel Güngör şöyle anlatmaktadır: “Dedemle, Erol Güngör’ün konuşmaları aile içinde olurdu. Dedem akşamları bir beyit söyler ve ağabeylerimle tartışırdı. Mesela Kara Davut’u okurlardı, destan okurlardı. Akşamları evimizde, özellik dedem eski Türkçe divan okurdu. Daha sonra bütün aile fertleri sırayla divan okurdu. Annemin okuma merakı ve okuyan insanlara göstermiş olduğu ilgi, bütün aile fertlerini okumaya itiyordu. Akşam olunca yemekten sonra herkes kitap alır ve okumaya başlardı. Bu dönemde Erol Güngör de kendisini okumaya vermişti ve devamlı okumaktaydı.” Henüz ortaokul çağlarındayken Osmanlıca öğrenir, üniversite öğrencisi olmadan, yerli yabancı klasikleri hafızasına yerleştirir. Lise yıllarında mahalli gazetede başlayan yazarlığı, hayatı boyunca devam eder. Lise yıllarında Ziya Gökalp’i okur ve derinden etkilenir. Onu en çok etkileyen ise Hilmi Ziya Ülken’dir. İlhan Berk, Ercümend Özkan’la birlikte Erol Güngör’ün de hocası olur Kırşehir Lisesi’nde.
Ardından üniversite için arayışlara girer. 1956 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk bölümüne kaydolur. Burada Fethi Gemuhluoğlu vasıtasıyla Mümtaz Turhan’la tanışır, coşkun kaynak hayatı boyunca kıvrılıp akacağı geniş ve uzun yatağı bulur. Yine bu yıllarda aydınların müdavimi olduğu Küllük kafesinin müdavimlerinden olur. Burada Gemuhluoğlu ve Turhan yanında tarihçi Mükrimin Halil, Asaf Halet ile tanışır. Necip Fazıl ve Nihal Atsız’dan etkilenir. Mümtaz Turhan’ın teşvikiyle Hukuk Fakültesinden ayrılıp İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesine kaydını yaptırır. Erol Güngör’ün ilk izlenimde soğuk ve az konuşan görünümü, onun sözü israf etmemesiyle alakalıdır. Onun bu vasfı ailesinden gelen bir hususiyet olduğu gibi, aynı zamanda üniversiteden itibaren yaşamında mühim bir tesiri olan Hocası Mümtaz Turhan’ın da bir hususiyeti idi. Erol Güngör’ün az konuşma özelliğini kardeşi Aysel Güngör şöyle anlatıyor: “Abim, hocası Mümtaz Turhan’da en çok beğendiği özellik olarak az konuşmasını belirtirdi. Ben konuştuğumda, bana, biz kalkınma çabasında olan bir ülkeyiz, onun için her şeyde iktisat sözde de iktisat, derdi.”
SOSYAL PSİKOLOJİ PROFESÖRÜ
Fakülteden mezun olduğu 1961 yılında tecrübî psikoloji kürsüsünde asistan olur. Bu sırada Türkiye’de yeni yeni gelişmekte olan sosyal psikolojiye yönelir. Bu disiplinin önemli eserlerinden Krech ve Crutchfield`in “Sosyal Psikoloji” kitabını Türkçeye çevirir. “Kelâmî Yapılarda Estetik Organizasyon” adlı teziyle doktor, “Şahıslar Arası İhtilafların Çözümünde Lisanın Rolü” konulu teziyle doçent, “Değerler Psikolojisi Üzerine Araştırmalar” adlı teziyle sosyal-psikoloji profesörü olur (1965, 1975, 1978).
1966`da ABD Colorado Üniversitesinden tanınmış sosyal psikolog Kenneth Hammond`un daveti üzerine Amerika`ya gider. Bu üniversitenin Davranış Bilimleri Enstitüsünde milletlerarası bir heyetin araştırmalarına katılır. Sosyal psikoloji ders ve seminerlerini yürütür. Döndükten sonra Devlet Planlama Teşkilatı, Millî Eğitim Bakanlığı ve Kültür Bakanlığı’nın çeşitli komisyonlarında görevler alır.
Ciddi ilk yazısı olarak gördüğü o zamanki Milliyet’te, Ulunay’ın sütununda yayınlanan tenkit yazısı Kırşehir’de önemli bir ilgi uyandırmıştır. Akademik çalışmalarının yanı sıra günlük fıkralar ve makaleler yazar. 1960’ların ortalarında çıkan Yol dergisi seviyeli bir haftalık dergiydi. Erol Güngör’ün bu dergideki yazılarının Marksizmin tenkidi niteliği taşıdığı görülür. Yazıları Türk Yurdu, Klinik Sempozyum, Hisar, Türk Birliği Dergisi, Töre, Türk Kültürü, Milli Eğitim ve Kültür, Milli Kültür, Konevî, Toprak ve Diriliş dergileri ile Millet, Her Gün, Yeni Düşünce, Yeni Sözcü, Yol, Ayrıntılı Haber, Yeni İstanbul ve Ortadoğu gazetelerinde yayınlanır. Aynı tarihlerde “Türk Edebiyatı”nda da edebi yönü güçlü makale ve çeviri yazılarını kaleme alıyordu.
İLİMDE DE AHLAKTA DA MUHTEŞEM BİR DAĞ GİBİYDİ
1974–77 yılları arasında Ortadoğu gazetesinin başyazarlığını yapar. Güngör bu gazetedeki başyazılarında günlük politikaya da temas ediyordu, ama yazıları o güne kadar karşılaştığımız günlük politika yazılarına benzemiyordu. O ne objektiflik endişesiyle hiçbir fikri beyan etmeyen çoğu defa sadece olayları özetleyen yazarlara benziyor; ne de bir politikacıdan farklı davranan yazarlar gibi yapıyordu. Günlük politik meseleleri sosyal ilimlerin, tarihin ve milli kültürün süzgecinden geçiriyor, sonra da öz ve anlaşılır biçimde yazıya döküyordu.
Kendisini çok iyi tanıyan ve bir “üstad” olarak tarif eden Weberyen Batı rasyonalizminin müridi Taha Akyol, Erol Güngör hakkında şöyle söylemektedir: “Erol Güngör, ilim ve tefekkürde nasıl henüz eteklerine bile ulaşamadığımız bir muhteşem dağ idiyse, karakter ve ahlakta da öyleydi. Herkes bilirdi ki Erol Güngör bir ikbalperest değildi, takdiri de tenkidi de hiçbir hesaba dayanmazdı. Bir sosyal psikolog ve sosyolog olarak siyasi meseleler hakkında yazdığı halde asla politize olmamış, ilmin siyasetten üstün olduğunu âlimin vakarının, siyaset rüzgârlarının karşısında bir yüce dağ silsilesi gibi dikilmesi gerektiğini kendi hayatıyla ortaya koymuştu. Tabi ki siyasi kanaatleri vardı, ama siyaseti sevmemişti, baskı ve çirkefli saldırılardan yılmamıştı. O, Kültür Bakanlığına veya Kültür Müsteşarlığına bir değerli eseri yayınlatmayı her şeyden önemli bilirdi.”
1980 sonrasında kurulan YÖK tarafından Selçuk Üniversitesi rektörlüğüne tayin edilir. Bu vazifesini yürütmekte olduğu sırada, henüz sadece on aylık rektörken 24 Nisan 1983’te geçirdiği bir kalp krizi sonrasında hayata gözlerini yumar.
ZİHİN HARİTASININ KODLARI
Beşir Ayvazoğlu’nun ifadesiyle Erol Güngör, Türk aydınının “proto-tipi”dir. Derin bilgi ve tecrübe sahibi bir akademisyen olma vasfının yanında o, milliyetçi entelektüel hayatta yeri doldurulamayacak bir mütefekkir, hafızalardan silinmeyecek bir kültür adamıdır. Çağdaş bir milliyetçiliğin kurulabilmesi için zihninin ve zamanının bütün imkânlarını feda etmiştir. Ciddiyetinden ve seviyesinden taviz vermeden içinde yaşadığı toplumun tarihini, düşünce verimlerini ve kültürünü iyi bilen bir sosyologun neler üretebileceğini yaptığı çalışmalarla gösterir.
“İdeoloji” yerine fikir sahibi olacak bir nesli yetiştirmek için edebî ve ilmî tüm birikimini sarf eder. Bir yanıyla yerliliğin kaynaklarını, diğer yanıyla dünyayı kucaklar. Bir yandan sahasında meydana gelen ilmî gelişmeleri yakından takip eder, diğer yandan kültürün değişik boyutlarına hâkim bir entelektüeldir. Sadece entelektüel değil, sade, akıcı ve anlaşılır bir üslubu derinliğiyle birleştirebilmiş bir yazardır. Bu yanıyla muadili olan diğer milliyetçi muhafazakâr entelektüellere nazaran somut bir sosyolojik perspektife sahip, Soğuk Savaş’a özgü milliyetçi muhafazakârlığın fazlasıyla tepkisel ve statik boyutlarının barındırdığı riskleri fark ederek; milliyetçi muhafazakâr fikriyatın giderek tıkanan ve donuklaşan durumunu aşmaya çalışan bir zihni arayışa sahiptir. Bu çizgileri oluşturan sosyolojik, epistemolojik, ideolojik ve politik motifleri ortaya koymayı denediğimizde Weberyen Batı rasyonalizminin ve pozitivist bilimci yüceltimin hayranı olan ve bu unsurların Türk sağına tahvil edilmesi adına “ilmi milliyetçilik” kavramını ortaya koyan, muhafazakâr modernleşme ethosunun ontolojisini ve bilimsel sınırlarını çizen Mümtaz Turhan, Erol Güngör’ün zihin haritasının oluşumuna katkısı oldukça fazladır.
Güngör’ün Türk sağında ender örnekleri olan özeleştiri uğraşlarına rağmen milliyetçi muhafazakâr ortodoksiyi aşamasının nedenleri iktidar ve entelektüeller arasındaki girift ilişkilerde aranmalıdır. Güngör’ün milliyetçi muhafazakâr ortodoksiyi aşamamak bir yana bu anlayışın en doktriner ve uç yorumu olan Türk-İslam sentezini savunan Aydınlar Ocağı’nın bir üyesi olmasının, “korporatist entellektüellere özgü ayrıcalıkları yeniden üretme veya bunları sahiplenme eğilimden bağımsız görülemeyeceği açıktır.” Esas itibariyle Güngör’ün önemi, Soğuk Savaş döneminde Türkiye sağının iki önemli ve rakip yorumu olan milliyetçi muhafazakârlık ve muhafazakâr modernleşme çizgisinin 1980’lere gelindiğinde toplum kesimlerinin varoluş ve kimlik krizlerine dair ikna edici yanıtlar üretememesinde kendini ifşa eder.
HER ŞEY ELEŞTİRİLEBİLİR, DEVLET HARİÇ!
Din algısı daha çok Parsons etkisindedir. Onun için dini bir sosyal sistem olarak ele alır. Bu bakışı doksanlı yıllarda onun daha çok okunmasının da asıl nedenidir. Şimdi, geçmiş ve gelecek arasında kopuş görmeyen Erol Güngör, geçmişe hasretle bakmanın ve sık sık geçmiş üzerinde durmanın bugünden duyduğumuz sıkıntının ve gelecekten duyduğumuz kaygının bir uzantısı olduğunu ifade eder. Bu bağlamda gelecekten ve bugünden ne anlaşıldığı üzerinde durarak konuya yaklaşır. İnsanın zihnindeki ve özlem duyduğu geçmiş “sübjektif geçmiş”tir. “Böylece, bilmediğimiz veya benimsemediğimiz bir tarih bizim için geçmiş(mazi) olamaz. Bugün dediğimiz şey ise genellikle insanın hayatında geçmişle karşılaştırılan kısmıdır. Gelecek ise içinde bulunduğumuz andan itibaren bilinmeyen bir sona, fakat genellikle kendi hayatımızın sonuna kadar uzanan zamandır. Bu zaman parçalarındaki olaylar bizim mazi veya tarihle olan ilgimizin belirlenmesinde asıl rolü oynar.” Öte yandan her toplumsal kurumun eleştirilebileceğini ama devletin eleştirilmeyeceğini ifade ederek milliyetçi ontolojiye bağlılığını da ortaya koymuş olur. Ama kimse bilmek istemez bunu nedense. Bitmek tükenmek bilmeyen bir kültürel ya da iktidar genetiğidir bu.
Gün gelir herkes ölür. Gün gelir buyurulandır ölüm. Yalnızca ölmek, hiç kaçış olmaksızın…“Kimin umurunda yaşlanmak, nedir yaşlılık” diyemeden kırk beş yaşında (1983) bu dünyadan, özellikle milliyetçi fikriyat bakımından arkasında doldurulması imkânsız bir boşluk bırakarak bildiğimiz edebi yurda gitti. Onun yokluğu Türk sağının ve Türk milliyetçiliğinin can damarlarından birinin kesilmesi olmuştur.
26.04.2010
EROL GÜNGÖR ÖLDÜ! ...VE BİR ALEM GÖÇTÜ Mehmet Efe Sorgunlu
Eğer;
gözler kapalı değilse, eğer;akıl uyumuyorsa ve eğer; bilim ve vicdan
yaşıyorsa;20.yüzyılın düşünürleri sayıldığında, EROL GÜNGÖR, ön
sıralarda yer alır.
Değerli okurlar, konuya girmeden önce, bir üzüntümü sizlerle paylaşmak istiyoruz...
Biz,
bir şeyi merak ettik... Acaba, Pof.Dr. Erol Güngör, ansiklopedilerde
bir-iki satırlık da olsa, yer almış mıdır? diye bir kaçını
karıştırdık...Bilgi almak için değil;Erol Güngör için ansiklopedilere
başvurmamıza gerek yoktur;çünkü elimizde Erol Güngör’e ait pek çok doküman var. Kaldı ki, bu satırların yazarı 35 yıldır, Türk kültür
hayatının içindedir;dökümansız da olsa Erol Güngör dehasını sizlere
aktarabilecek birikime sahiptir... Ancak, merak ettik ve baktık;ne var
ki, acı gerçek, bizi derinden sarstı;üzüntü vericidir ki;’düşünce
dehası’ bu seçkin bilim adamının adı, bizim incelediğimiz hiçbir
ansiklopedi de yoktur! Ne Meydan Larousse’da, ne Büyük Larousse’da, ne
de Ansiklopedi Britannica’da, ne bu ansiklopedilerin eklerinde ve ne de
Yeni Türk Ansiklopedisi’nde “Güngör” maddesinde Erol Güngör yoktur. Gözler
kapalı... Akıl uyuyor...Bilim ve vicdan can çekişiyor;demek, belki ağır
olacak ama;doğrusu ne diyeceğimizi de bilemiyoruz.
Acaba
Erol Güngör’ün hiçbir özelliği yok muydu?Bu soruyu sormak bile
anlamsız!Bırakınız engin! Bir düşünür olmasını;o, öldüğünde Selçuk
Üniversitesi’nin rektörü, bir bilim adamı idi.Sanırım sadece bu
özelliği, ansiklopedilere girmeye yeterdi! !(Türk meclisi notu:Bu yazı
28 Nisan 2000 de yazılmıştır)
Bu
hüznümüzü sizlerle paylaştıktan sonra, her zaman unutulmayacaklar
arasında yaşayacak olan Erol Güngör’den çok kısa olarak söz edelim. ‘çok
kısa’ diyoruz;çünkü, o dehayı anlatmak için, bu derginin değil iki
sayfası;80 sayfası dahi yetmez.
HERKES ANLARDI...
Erol
Güngör’ün belki de en büyük özelliği;tarih ve sosyal olaylarla ilgili
sorunlar karşısında çok sağlam, çok mantıklı ve bilimlik yargılarda
bulunması yanında düşüncelerini toplumun her kesiminin anlayacağı
biçimde sunmasıdır. Sonsuzluğa göçtüğü yıl olan 1983 yılında Töre Dergisi’nde, Prof Dr. A.Bican Ercilasun onun bu özelliğini çok güzel biçimde şöyle açıklıyor:
“(...)En
grift meseleleri, en kısa yoldan ve en anlaşılır şekilde ifade etmeyi
biliyordu. Kendisi bir yazar ve sosyal ilimci olarak ilk defa
tanıdığımız Yol dergisinde bu özelliği ile hemen dikkati çekiyordu.”
Gerçekten
Erol Güngör, en zor konuları bile öz ve anlaşılır bir biçimde aktarmayı
beceren az bulunur düşünürlerdendi. Onun anlatımında, yersiz bilim
terimleriyle örtülü bir ‘ukalalığı’ bulamazsınız. Açık ve seçik bir
uslubun sahibiydi. Doluydu. Vardı, veriyordu.
EROL GÜNGÖR VE İSLAM...
O,
İslami devirlerin fikir tutsağı değil, aksine o devirlerin çağımızdaki
özgür bir yorumcusu;ayağı yere basan, yaşadığı zamanın özelliklerini
bilen ve İslam’ın her çağa yettiği gerçeğini unutmayan;zihniyet
gardiyanı simgelere, geçmiş devir deyimlerine sığınmayan geniş ufuklu
bir düşünürdü.
Mayaş Yayınları arasında çıkan “İnanmış Aydın’ın Problemleri” isimli kitapta, şöyle diyordu:
“(...)
Gazali’den sonra İslam Dünyasına tembellik ve yobazlık hakim olmuş
değildir. Yine alimler ve mutefekkirler yetişmiş ve bunlar kendi
sahalarında alabildiğine derinleşmişlerdir. Fakat düşünce yenilikle
gelişir;zihne meydan okuyan yeni
problemler çıktıkça onlarla uğraşmak mecburiyeti insana o güne kadar
fark etmediği veya kullanmadığı yeni boyutlar gösterir.”
“Müslümanlar
fikir meselelerini iman meselesi halinde görmekten vazgeçmeli ve
düşüncesinin doğruluğuna kriter olarak imanı almamalıdır. Bu onların
imanlarını terk etmeleri anlamına gelmez, fakat fikre iman ölçüsü hakim
olduğu zaman kimin haklı kimin haksız olduğunu anlamaya hemen hemen
imkan yoktur. İman öyle bir konudur ki, ana hatlarıyla herkesi birbirine
bağlamakla birlikte tartışmaya sokulduğu zaman ufak ayrıntılar bile
insanların birbirlerini en ağır şekilde suçlamalarına yol açabilir. Bu
yüzden iman konusu şeyleri ya red ya kabul edersiniz, yani
tartışamazsınız. Fikir böyle değildir, onun gelişmesi hep veya hiç
esasına dayanmaz.”
“(Gazali
dönemi) Onbirinci yüzyıldan bu yana olan gelişmelere kendimizi inkar
etmeden nasıl ayak uyduracağız? Benim kanaatimce müslümanları bugün en
çok düşündürmesi gereken şey onbirinci yüzyıla bağlanmak değil, bugüne
ayak uydurmaktır. Her nedense müslümanlar geçmiş yüzyılların
otoritelerine bir çeşit kutsiyet izafe etmekte ve İslam düşüncesi
denince hemen onlara müracaat etmektedirler. Bizim bugüne ayak
uydurmamız için eskileri inkar etmemiz gerekmez, ama onların bıraktığı
yerde durmak veya oradan başlamak zorunda da değiliz.”
DERİNLİK... DERİNLİK...
Erol
Güngör’ü çok genç yaşta yitirdik. Üreteceği fikirlerle ülkeye daha çok
yararlı olabilirdi. Onun en büyük özelliği fikirlerindeki derinlik
idi...Onu kendi sözleriyle tanımak, sanırız en doğru olanıdır... 3
Haziran 1982 tarihli Millet Gazetesi’nde yayınlanan söyleşide Lütfi
Şehşuvaroğlu’nun sorularını şöyle yanıtlıyordu:
“Milliyetçilik
mefhumunun 21. Asırda kazanacağı yeni boyutlar sizce nelerdir?
Milliyetçilik mefhumu ortadan kalkacak mı? Geleceğe bakışınız nasıl?
GÜNGÖR:Milliyetçilik,
ayrı milli toplulukların varlığı manasında belki hiçbir zaman ortadan
kalkmayacaktır. Ancak bu toplulukların meselelerine bakış tarzları
şimdikinden farklı olabilir. Aslında milliyetçilik çok değişik
görüntüleri olan bir tavırdır;geçmişte ve bugün farklı milliyetçilik
anlayışları olduğu gibi, ileride de olması beklenir.
-Hürriyet ve otorite dengesini nasıl kuruyorsunuz?
GÜNGÖR:
Hürriyet ve otorite dengesi insanlık tarihini yüzyıllardır meşgul etmiş
ve kesin cevap bulamamış bir meseledir. Belki kesin bir cevap
bulunmayacaktır. Fikir hürriyeti konusunda hiçbir sınırlandırmaya
taraftar değilim. Öte yandan, Türk milletinin varlığının korunması ve
devamında devlet otoritesinin yeri başka milletlerinkine benzemeyecek
kadar önemli olmuştur. Devlet otoritesinin ne kadar lazım olduğunu her
halde anlamış olmalıyız. Bence hürriyet-otorite dengesinde milletlerin
tarihi şartları ve milli şahsiyetlerinin önemli bir yeri vardır.
Avrupa’da fikir hürriyetinin ve kültür gelişmesinin çok eski bir tarihi
olduğu halde bu durum orada en katı diktatörlerin çıkmasına engel
olamadı. Bizim milletimizin tarihinde “zalim devlet” hiç
olmamıştır;siyasi tehlike yaratmadığı, yani eyleme dönüşmediği müddetçe
kimsenin fikrine karışıldığı da pek görülmez. Kısacası, Türklerde
otoritenin tavrı genellikle ağırbaşlı ve mülayım olmuştur. Bu tarihi
özelliğimizin ileride de bize çok yardımcı olacağı kanaatindeyim.”
EROL GÜNGÖR VE TANZİMAT
Günümüzde
“sağcı” ve “İslamcı” olarak tanımlanan, kimi yazarlar “Tanzimat” adlı
bir ‘günah keçisi’ bulmuşlar;sloganlarla örülü anlatımlarıyla, bir tuhaf
“Tanzimat öfkesi” taşırlar...”Batılılaşmanın başladığını” dolayısıyla
milli değerlerden kopma ‘ayıbının’ doğduğunu, hep vurgulaya
gelmişlerdir. Burada çok ince bir ayrıntı hep o gözlerden ırak
kalmıştır;modernleşme! Esasen, Tanzimatçıların ‘batılılaşmak’ gibi bir
emeli de yoktu. Onlar, değerleri çağa uydurma;’modernleşme’ kaygusunu
taşıyorlardı. İşte bu önemli ayrıntıyı, ilk fark edenlerden biri de
rahmetli Erol Güngör idi. Töre Degisi’nin 102.sayısında yayınlanan ve
145. sayısında ölümü dolayısıyla tekrarlanan “Tanzimat üzerine bir kaç
not” başlıklı makalesinde Erol Güngör şöyle diyor:
“(...)
Eline her kalem alan kişi “yüzelli yıldır içine düştüğümüz buhran”dan
bahsederken, iki de birde “Tanzimat’tan beri” diye sözlerine başlarken,
aslında Tanzimatçıları tenkit etmekten ziyade bizim modernleşme
hareketlerimiz hakkındaki umumi şikayetlerini dile getirmektedir.
Bunlara bir noktayı hatırlatmakta fayda görüyoruz. Tanzimatçılar da
memleketin ‘yüzelli yıldır’ bozulduğunu söylüyorlar;Tanzimat Fermanında
yüzelli yıldan beri devlet idaresinin türlü müsibetlere giriftar
olduğundan bahsediyorlardı.”
“(...)
Cumhuriyete gelince, bu olay Tanzimattan, daha doğrusu ikinci
Mahmut’tan beri gelen değişmelerin tabi bir sonucu sayılabilir. Fakat
Cumhuriyet modernleşme yerine Batılı olmayı kesinlikle tercih ederek
Tanzimatın geleneğini rededmiştir. Modernleşme ile Batılı olma basit bir
kelime farkından ibaret değildir, tamamen değişik dünya görüşlerini
ifade eden kavramlardır.”
“(...)
Tanzimatçıların modernleşme hareketlerinin ne kadar isabetli olduğu
meselesi ise, delilleriyle ele alınıp, etraflı bir şekilde izah edilmesi
gerekli bir mevzudur. Fakat herhalde aydınlarımız ve eli kalem
tutanlarımızın bu mevzularda ezbere konuşmaktan vazgeçmeleri, yaşasın
veya kahrolsun sloganlarını bırakmaları böyle bir araştırmanın ön
şartıdır.”
KİMDİR?
Erol
Güngör, 1938’de Kırşehir’de doğdu. Derin bir İslam kültürünü yaşayan
ailede yetişti. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nin Felsefe
Bölümü’nü bitirdi. 1966 yılında doktorasını tamamlayarak, ABD Colorado
Üniversitesi’ne ‘uzman, araştırmacı’ olarak gitti. 1971’de doçent,
1978’de profesör oldu. Özgün ve çeviri eserler verdi. “Türk Kültürü ve
Milliyetçilik”, “İslam’ın Bugünkü Meseleleri”, “İslam Tasavvufunun
Meseleleri”, “Dünden Bugünden-Tarih”, “Kültür Milliyetçilik” adlı özgün
çalışmaları yanında; “Sosyal Psikoloji”, “20.asrın Manası”,
“Sanayileşmenin Kültür Temelleri”, “İktisadi Gelişmenin Merhaleleri”,
“Batı Düşüncesindeki Büyük Değişme” gibi çevirileri vardır.
1982’de Selçuk Üniversitesi Rektörlüğüne atanan büyük Türk düşünürü Erol Güngör 24 Nisan 1983’de sonsuzluğa uçtu.
Durağı uçmak olsun;Tanrı Türklüğe böyle düşünürler nasip etsin.
(www.turkmeclisi.org sitemiz kaynak gösterilmeden kullanılamaz)
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)