24 Haziran 2014 Salı

Canan hocamızdan gençlere vakit değerlendirme mesajı.. Ahmed Şahin - 20 Ekim 2009, Salı

Ahmed Şahin
Hafta içinde Eyyub Sultan'da Rabb'imizin rahmetine tevdi ettiğimiz İbrahim Canan hocamız, 68 senelik ömrüne, bu kadar değerli eserleri yazmayı nasıl sığdırdığını soran gençlere verdiği cevabında şöyle demişti:
-Önce Rabb'imizin ikram ve ihsanıdır bu. Sonra demişti, İslam alimlerinin vakti değerlendirme konusundaki tavsiyelerine aynen uymuş olmam.. Şöyle devam etmişti: 
Zamanın değeri bilinirse ona nice eserler sığdırılabilir, nice hizmetler yüklenebilir.
Bu sırada büyük emek vererek hazırladığı "İslam'da Zaman Tanzimi" kitabına da işaretle, "Başarının önemli bir sırrı, yaşadığımız vaktin, bu kitapta anlatıldığı şekilde değerlendirilmesindedir." diyerek de zamanın iyi değerlendirilmesine dikkatimizi çekmişti.
Hocamızın İslam'da Zaman Tanzimi kitabına baktığımızda, gerçekten de İslam alimlerinin vakit değerlendirme konusunda orijinal ölçüler verip yaşanmış örnekler gösterdiklerini görmekteyiz. İşte o ölçü ve örneklerden bazı özetler:
"Dikkat! Geçmiş zaman elden çıkmıştır, gelecek zaman ise henüz ele geçmemiştir. Öyle ise içinde bulunduğun zamanın kıymetini bil, yaşadığın anı değerlendir! Dikkatini geçmişe geleceğe dağıtma!..
Nitekim hadiste de kıymeti bilinmeyen iki şeye dikkat çekilirken buyurulur ki:
-İnsanlar iki değerin kıymetini bilmiyorlar. Biri sahip oldukları sıhhatleri, ikincisi de boşa harcadıkları vakitleri!..
Evet, hem sıhhatimizin hem de boş vakitlerimizin kıymetini pek bilemiyoruz. Bazen yaşlanıncaya kadar bu kıymet bilmezliğimiz sürüyor. Nitekim iki büklüm halde yürüyen bir yaşlıya sormuşlar:
-Baba neden yere bakarak yürüyorsun, demişler?.
-Evlat demiş, gençliğimi kaybettim de onu arıyorum. Eğer bulursam tüm nakitlerimi verip gençliğimde kaybettiğim vakitlerimi geri alacağım. Ama demiş, bulamıyorum ki harcadığım gençliğimi, tükettiğim boş vakitlerimi..
Basra'nın meşhur velisi Hasan Basri Hazretleri de sahabenin vakit değerlendirmesini anlatırken diyor ki: 


-Ben öyle zatlara eriştim ki, onlar sizin nakitlerinizi harcamaktan çekindiğiniz gibi vakitlerini harcamaktan çekiniyorlardı. Bulundukları anı ya okuyarak, ya yazarak, ya da zikir ve ibadetle meşgul olarak değerlendiriyorlardı. Boş vakitleri yoktu. 


Bir ara Basra'nın itibarlı alimi Amir'i ziyarete gelenler, 'Bize vakit ayırsan da oturup şöyle bir sohbet etsek...' demişlerdi. Parmağıyla güneşi gösteren Amir ise demişti ki: 


-Tutun şu güneşi, yerinde dursun, ben de sizinle oturup sohbetle vakit geçireyim. Bunu yapamıyor, vakti durduramıyorsanız, izin verin de bir daha ele geçiremeyeceğim vaktimi pişman olmayacağım şeylerle değerlendireyim!." 


Hocamızın "İslam'da Zaman Tanzimi" kitabında anlattığı bu zaman değerlendirme örneklerinden sonra ne dersiniz, biz de kendimize sorabilir miyiz? 


-Nakdimizi boşa harcamaktan kaçındığımız gibi, vaktimizi de öyle boşa harcamaktan kaçınıyor muyuz? 


Yoksa kimse bize, vaktin nakitten de değerli olduğunu hatırlatmıyor, paramızı boşa harcamaktan çekindiğimiz gibi, vaktimizi de boşa harcamaktan çekinmemiz gerektiği ikazında bulunmuyor mu? 

Televizyon karşısında tükettiğimiz saatlerimizin hesabını hiç düşünmüyor muyuz? 

68 senelik ömrünün tüm dakikalarını değerlendiren Canan hocamız, yazdığı ilmî eserleri, yaşadığı ihlaslı hayatıyla, özellikle kendini yetiştirmek isteyen gençlerimize vakit değerlendirme konusunda da numune-i imtisal olmuştur.. Tercüme ve tefsir ettiği Kütüb-ü Sitte hadislerinin harfleri sayısınca uhrevi mükâfatlar dileğimizle.. diyoruz.. 



20 Ekim 2009, Salı
 http://www.zaman.com.tr/aile-saglik/canan-hocamizdan-genclere-vakit-degerlendirme-mesaji_905401.html sayfasından alınmıştır

Mütefekkir romancı Peyami Safa - Mehmet Nuri Yardım - 21 Haziran 2013

21 Haziran 2013

Büyük romancı ve düşünce adamı Peyami Safa, Matmazel Noralyanın Koltuğu ve Yalnızız gibi romanlarıyla mistisizmin sahillerinde dolaşmış ve metafizik bir dünyayı kucaklamıştır.

Dokuzuncu Hariciye Koğuşu romanıyla en çok okunan yazarlarımız arasında yer alan Safa'nın en belirgin özelliklerinden biri güçlü fikir adamlığı yönüdür.

Marksizm'e getirdiği ağır eleştirilerle milliyetçi-muhafazakâr düşüncenin uzun zaman temsilciliğini yapan Peyami Safa, bir mütefekkir olarak da ülkenin temel meseleleri üzerinde kafa yordu.

Aynı zamanda bir ahlâkçı olan Safa, kalemiyle geçinen, Türk basının gelmiş geçmiş en iyi bir kaç 'fıkra muharriri'nden biriydi. Server Bedi imzasıyla kaleme aldığı "Cingöz Recai" ve diğer macera kitaplarıyla da gençlerin ve çocukların sevdiği bir yazar oldu. Ancak kalem ustası Peyami Safa, ağırlıklı olarak edebî romanlarıyla edebiyat tarihinde kendisine iyi bir yer açmış ve hak ettiği değeri kazanmıştır.

1899'da doğan ve 15 Haziran 1961'de vefat eden Peyami Safa, şair İsmail Safa'nın oğludur. Küçük yaşta babasını kaybettikten sonra annesinin yanında büyüdü. Parasızlık ve 9 yaşında tutulduğu kemik veremi sebebiyle düzenli öğrenim göremedi. Kendi kendini yetiştirdi.

Posta ve Telgraf Nezareti'ne memur olarak girdi. Bir süre öğretmenlik yaptı. 1918'da gazeteciliğe başladı ve ömrünün sonuna kadar bu mesleği yürüttü. Beyin kanamasından öldüğünde Son Havadis gazetesinde yazıyordu. Peyami Safa, Kültür Haftası ve Türk Düşüncesi adlı dergileri çıkardı.

Bu dergilerde ve yazdığı gazetelerde sanat, edebiyat, felsefe, psikoloji sosyoloji gibi değişik konuları ele aldı. Dokuzuncu Hariciye Koğuşu genç bir hastanın psikolojisini yansıtırken Matmazel Noralya'nın Koltuğu tıp öğrenimi yaparken bunalıma düşüp felsefeye yönelen ve daha sonra mistik dünya görüşünü benimseyen bir gencin hikâyesini anlatır.

Türk İnkılabına Bakışlar adlı fikrî temel bir eseri bulunan yazarın diğer romanları şöyle: Sözde Kızlar, Canan, Fatih Harbiye, Bir Tereddüdün Romanı , Biz İnsanlar ve Yalnızız.

ROMANDA İNSAN PSİKOLOJİSİ

Peyami Safa'nın romanlarına genel olarak baktığımızda güçlü bir tahlilci yazar ile karşı karşıya olduğumuzu görüyoruz. Onun roman kahramanları, Batı değerleri ile Doğu kıymetleri arasında sıkışıp kalmış ve bir arayışın içinde bulunan tipler olarak ön plâna çıkar.

Yerli düşüncenin müdafii olan Peyami Safa, roman kahramanlarını önce değişik ruh hallerine sokar, arayışlar içindeki bu kahramanlar hem kendileriyle hem çevreleriyle sürekli bir çatışma halinde olurlar. Bu çatışmanın sonucunda akl-ı selim, sağduyu ve vicdanî ses galip gelir.

Maddi imkânsızlıklar yüzünden okuyamamış, ama kendisini çok iyi yetiştirmiş ender şahsiyetlerden biri de büyük romancı ve mütefekkir Peyami Safa'dır. İki yaşında babasını kaybeden küçük Peyami, annesinin himâyesindedir artık.

Biricik sığınağı ve yardımcısı odur bundan sonra. Peyami'nin sünnet töreninde kendisine gelen armağanların en anlamlısı Dr. Abdullah Cevdet'in hediye ettiği Petit Larousse'tur.

Fikirleri ve yayınladığı İçtihad dergisiyle toplumda dalgalandırmalar meydana getiren, dinsizliği cimriliği ile meşhur olan Abdullah Cevdet'in bu armağanı, geleceğin romancı ve mütefekkirinin olgunlaşmasına katkıda bulunacaktır. Küçük Peyami, bu ansiklopedi sayesinde kendi kendine çalışarak Fransızca'yı öğrenir. Bu dili, ilerde gramer kitabı yazabilecek derecede geliştirir.

Orta üçüncü sınıfa kadar maddî imkânsızlıklar yüzünden zar zor okuyabilen ve bu yıldan sonra Vefa idadisi'nden ayrılmak mecburiyetinde kalan Peyami'nin peşinden, aksilikler eksik olmaz ne yazık ki. Dokuz yaşında geçirdiği bir hastalık sol kolunu sakat bırakır.

Ne var ki, o bunu bile değerlendirir ve yıllar sonra Türk edebiyatının şaheserlerinden biri kabul edilecek olan Dokuzuncu Hariciye Koğuşu'nu kaleme alır. Daha henüz dokuz yaşında iken edebiyata merak saran Peyami Safa, on üç yaşında Eski Dost isimli bir çocuk romanı yazmaya koyulur.

 Romancımızın Birinci Cihan Harbi sırasında Posta Telgraf Nezareti'nde çalışmaya başladığını görüyoruz. Çünkü eğitim görme imkânı kalmamış ve mecburen iş hayatına atılmıştır. Öyle ki götürüldüğü, babasının arkadaşlarından ve o zamanki Maarif Nâzırı (bugünkü Milli Eğitim Bakanı) ünlü edebiyatçı Recaizade Mahmut Ekrem'in isteğine rağmen okuma imkânını yine bulamaz.

Peyami, onbeş yaşındayken öğrendiği mükemmel Türkçenin yanına iyi Fransızcayı da katar. Fransız kültür ve edebiyatının bazı önemli eserlerini tercüme etmeye başlar. Para kazanmak için gazete muhabirliği ve öğretmenlik yapar. 19 yaşında iken ağabeyi ile birlikte gazetecilik mesleğine atılır. Rehber-i ittihat Okulu'nda öğretmenlik yaparken, bir öğrenci gibi bilmediği birçok şeyi okuyup öğrenir.

Devamlı olarak okumakta ve kendini yetiştirmektedir. Felsefe kitaplarının yanısıra bilhassa psikoloji kitaplarına ağırlık veren Peyami Safa, beden rahatsızlığını ve sıkıntılarını bu şekilde atlatır.

İLK ESERİN ZAFERİ

Peyami Safa daha sonra kalemine yaslanır ve ömrü boyunca onu yalnız bırakmayacak, ele güne muhtaç etmeyecek bu vefalı dostla hayatını buluşturur. Henüz delikanlı iken birkaç formalık bir hikâye yazar. ilk deneme hikâyeleridir bunlar.

Fakat ismi dikkat çekici ve sarsıcıdır: Sakın Bu Kitabı Okumayın. Az sayıda basılan kitap bir kaç gün içerisinde tükenir. Peyami artık kararını vermiştir. Yazar olacak ve hayatını kitaplarıyla kazanacaktır... Yazma faaliyeti yıllarca devam eder.

 Romanları ile dönemin edebiyatçılarının takdirini kazanırken, polemik yazıları ve fikrî makaleleriyle de memleketin sayılı mütefekkirleri arasına girer. Onbinlerce gazete yazısı ona büyük bir şöhret kazandırır. Peyami Safa artık bir ekol, bir okuldur.

Kültür, sanat, fikir ve edebiyat âleminde eserleriyle bir öncüdür, bir üstattır. Milliyetçi ve maneviyatçı cephenin fikir babası ve ağabeyisidir. 1936'da çıkardığı Kültür Haftası ile Türk fikir hayatında bir hareket ve heyecan kasırgası estirir.

Ahmet Ağaoğlu, Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu, Mümtaz Turhan, Mustafa Şekip Tunç, Hilmi Ziya Ülken, Ali Nihad Tarlan, Ahmet Hamdi Tanpınar, Sadi Irmak, Mes'ut Cemil, Suut Kemal Yetkin, Falih Rıfkı ve Sabri Esat Siyavuşgil gibi herbiri kendi sahasının otoritesi olan isimlere dergide yazılar yazdırır.

Kültür Haftası'nda Faruk Nafiz Çamlıbel, Cahit Sıtkı Tarancı, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Bedri Rahmi Eyüboğlu gibi o dönemin en meşhur şairlerin şiirleri yayınlanmaktadır.

Ayrıca Thomas Mann,Tchekov, Rene Mugnicr, Knut Hamsun, Pearl Buck, Cilette Ofsire, LouisGuilloux, Edgar Allan Poe gibi tanınmış yabancı yazarlardan ciddi tercümeler de dergide yer almaktadır.

Dönemin en kaliteli yazarlarını bünyesine alan Peyami Safa, dünyaya açık, fikri hür ve memleketin meseleleri hakkında çözümler üreten makaleler ile gündemdedir.

Peyami Safa'nın 1 Aralık 1953 tarihinde ilk sayısını çıkardığı Türk Düşüncesi dergisi daha olgunlaşmış halde ve millî bir seyir takip eder.

Peyami Safa'nın hayatıyla özdeşleşen ve Türk fikir tarihinde önemli bir yere sahip bulunan Türk Düşüncesi, bir çok ciddi tartışmanın oluşmasına zemin hazırlar.

DAİMA İŞLEYEN BİR BEYİN

Peyami Safa psikolojik tahlilleri son derece başarılı bir şekilde verdiği romanlarıyla Türk edebiyatına ismini altın harflerle yazdırabilir. O, Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının sayılı romancıları arasında yer alır.

Hatta bazı edebiyat tarihçileri onu en başa koyar. Bilhassa Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Fatih- Harbiye, Bir Tereddüdün Romanı, Matmazel Noralya'nın Koltuğu ve Yalnızız romanlarıyla edebiyatseverlerin gönlünde taht kurar.

Hikâyeleri ve Server Bedi imzasıyla yayınladığı Cingöz Recai macera romanlarıyla çok geniş bir okuyucu kitlesine ulaşır. Romanlarında ve diğer fikrî eserlerinde işlediği Doğu- Batı meselelerine geniş bir perspektiften bakar.

Peyami Safa, 3 Kasım 1959 tarihli Tercüman gazetesindeki yazısında "Ben iki yaşında babasız kaldım. Bütün çocukluğum ve gençliğim korkunç bir hastalığa ve fakirliğe karşı mücadele içinde geçti. Kimsesiz, sıhhatsiz, parasız ve tahsilsiz kaldım. Orta sekizden yukarı okul görmedim. Hastalık, cehalet ve sefalet ejderleriyle boğuştum." diyerek hayatını hülâsa eder.

EĞİTİM ŞART

Yüzlerce kitap yazan, onbinlerce makale kaleme alan Peyami Safa, düzenli olarak göremediği eğitimi hayatında fazlasıyla telâfi etmiş olsa bile o hayatı boyunca ya öğrenir, ya da öğretir. Hayat bir mekteptir ona göre. Dost çevresinde yaptığı tartışmalar, karşı fikirlilerle içine girdiği polemik kavgalarının temelinde, milletin daha iyi yetiştirilmesi ve eğitilmesi kaygısı yatar.

Çocuğa ve gençlere verilecek değerin gerekliliği üzerinde duran Peyami Safa'ya göre, "Çocuk henüz keşfedilmemiştir ve her cazibe gibi onun sevimliliği de sırlılığından geliyor." Bir çok cevheri bünyesinde barındıran çocuğu keşfetmeli ve duyguları büyükleri tarafından anlaşılmalı.

Doğan çocuğun kabiliyetlerinin çoğu zaman çevresi tarafından boğulduğuna dikkat çeken Peyami Safa, "Bilerek, bilmeyerek çocuğun üstünde herkes terbiye tesirleri yapar: Ana, baba, kardeş, hizmetçi, dadı, aşçı, misafir, arkadaş, kapıcı, satıcı, öğretmen, muharrir, aktör, ressam, heykeltraş, mimar, müzisyen, dekorasyoncu, herkes!

Ve her şey: Oda, sofa, döşeme, kapı, duvar, pencere, sokak, cadde, afiş, radyo, gramofon, iklim, mevsim, her şey!"

Temiz bir fıtrat üzerine doğan çocuğun, yaratılış itibariyle iyilikler, doğruluklar ve güzelliklerle donatılabileceğine dikkat çekerken, yanlışlıklar, hatalar ve çirkinliklerin bu boş kaba doldurulabileceği kanaatindedir.

Bu düşüncesini, Tasvir-i Efkâr gazetesinin 24 Nisan 1942 tarihli sayısında "Çocuğunuzu Fena Terbiye Ediyorsunuz" başlıklı yazısında buluyoruz:

"Çocuk boş doğan bir bardaktır. Bunun içine zekâyı dolduran da biziz, ahmaklığı da; iyiliği dolduran da biziz, kötülüğü de; yiğitliği dolduran da biziz, pısırıklığı da! Biz, yâni cemiyet; biz, yâni varlık, biz, yâni herkes ve her şey! Fakat bu herkesin içinde ananın, babanın, akrabanın, öğretmenin ve her şeyin içinde evin, muhitin, okulun rolü birinci sırada gelir."

MÜSTEHCENLiK BELÂSI

Peyami Safa'nın Milliyet gazetesinde 19 Ocak 1958 tarihli sayısında çıkan "Alev Saçağı Sarıyor" başlıklı makalesinde önemli bir konu üstünde duruyor. izmir Gazi ilkokulu'nda düzenlenen liselerarası edebiyat toplantısında okunan açık saçık şiirler veliler tarafından tepkiyle karşılanmış, dinleyiciler toplantıyı protesto ederek terk etmişlerdir.

Bu tür çirkefliklerin başka illerde ve okullarda da yapıldığına dikkat çeken Safa, eğitimcilerin bu hususlar üzerinde dikkatle durmasını ve körpe dimağların sağlığına hassasiyet gösterilmesini arzu eder. Maneviyattan uzak yetiştirilen nesillerin toplumun başında bir kangren oluşturacağına işaret eden Peyami Safa, yazısına şu ikaz edici satırlarla son verir:

"Maneviyat yıkıcılığının bu derecesine Fransa'da değil, Sovyetler Birliği'nde de rastlamak imkânı yoktur. Alev saçağı sarıyor. Devletin itfaiyesi biraz daha gecikirse, karşısında yer yer uzanan vicdan ve idrak harabelerinden bir şey bulamayacaktır."

Çocuk suçlarında görülen artışın tesadüfi olmadığını, zararlı neşriyatın bu hususta büyük bir role sahip olduğunu vurgulayan Peyami Safa, güzel sanatlardan özellikle sinema ve edebiyat ürünlerinin toplumdaki dejenerasyonu körüklediğini ve ortaya 'suçlu çocuk'lar çıkardığını ifade eder:

"...Çocuk suçlarıyla meşgul olanlarımız (eğer varsa) bu suçluların üzerindeki tesirleri araştırdıkları zaman, kötü film ve macera hikâyelerinin yanında müstehcen edebiyatın rolünü de göreceklerdir. Pek sevdiğimiz ve beğendiğimiz birçok müstesnalarıyla, genç neslin edebî mahsullerinin çoğu, edebiyat disiplinine, ahlâk kaidelerine, büyüklere ve geçmişin bütün değerlerine saygısızlık telkin eden küstahça bir ruh davranışının belirtileridir."

Mütefekkirimiz, bazı yazarların kitaplarına çirkef isimler verdiklerini, edeb, hayâ, ahlâk, edebî usûl ve nizama aykırı hareket ettiklerini, bu tür kitapların kimi yayınevleri tarafından kör bir cehalet, hatta ihanet duygusuyla çocuklara sunulduğunu hatırlatır.

YALNIZ OKUL YETMEZ

Bazı velilerin çocuklarını okullara gönderdikten görevlerinin bittiğine inandıklarını, bunun büyük bir yanılma olduğunu belirten Safa, okulun kültür vermediğini söyler ve kültürün malzemelerini çocuğa aktardığına dikkat çeker. Türk Düşüncesi'nin 1 Ocak 1956 tarihli nüshasında bu hususta şu satırlarını okuyoruz Peyami Safa'nın:

"Bilgi ile kültür arasındaki fark anlaşılmadığı için bütün kültür hizmetleri maariften bekleniyor. Bilgi kültürün malzemesidir. Kültür bu malzemenin yeni terkiplerini vücuda getiren zekânın mutfağında pişmiş halidir. Okuldan kültür beklemek, bakkal dükkânını mutfak zannetmektir."

Romancımız, çocuğun eğitim ve terbiyesinin sadece öğretmenine yüklenemeyeceği inancındadır.
Çünkü öğretmen yalnız kaldığında, bu hizmetini hakkıyla yapamayabilir. Çocuğun çevresindeki diğer insanların da eğitim ve terbiye hususunda öğretmene ciddi mânada destek olmaları gerekir.

Cumhuriyet gazetesinin 26 Ocak 1938 tarihli "Sıkı Disiplinden Hür Disipline" başlıklı yazısı, Peyami Safa'nın eğitimle alakalı kayda değer tesbitlerini ihtiva ediyor:

"Terbiye tek adam işi değildir: Ana, baba, kardeş, akraba, öğretmen, arkadaşlar, sokaklar, yoldan gelip geçenler, sinemalar, kitaplar, binalar, duvarlar, velhasıl çocuğu çeviren bütün eşya, bütün insanlar ve bütün hadiseler terbiyevi birer tesire sahiptirler. Çocuk doğduğu andan itibaren, bu tesirlerin hepsi, ideal bir ahenk içinde, serbest bir disiplini kolaylaştıran ahlâk ve kafa şuurunu verebilirlerse otorite disiplinine lüzum kalmaz. Fakat bu, nazarî ve ideal bir terbiye nizamıdır ki dünyanın hiçbir medenî memleketinde kemalini bulmamıştır."

DİN EĞİTİMİ GEREKLİ

Peyami Safa'nın Din İnkılap İrtica kitabında yer alan makalelerinde din eğitimi üzerinde geniş şekilde duruluyor. Ultra-laiklerin, laikliği gerekçe göstererek din eğitimine karşı çıktıklarını kaydeden Peyami Safa, "din ve dünya işlerinin birbirinden ayrılması, din realitesinin okullarda topyekün inkâr edilmesi için bir sebep değildir" dedikten sonra Batı'daki okullarda verilen din, ilâhiyat ve ahlâk derslerine temas eder.

"Amerika'da Din Öğretimi" (Milliyet, 13 Ocak 1956) başlıklı yazısında dünyada din heyecanını en fazla duyan ülkelerin başında Amerika'nın geldiğini hatırlatan Safa, "Fakat Amerika'ya sadece viski içip devrilesiye sarhoş olmak için gidenlerin şehlâ bakışlariyle bu hakikatleri görmelerine, bilmelerine ve anlamalarına imkân yoktur" diyerek bizim kraldan fazla kralcıları silkeler.

Milletine tepeden bakan ve laikliği dinsizlik şeklinde anlayarak dindarlara öfke gösteren, din derslerine karşı olduğunu sık sık beyan eden kimi nasipsizlerin yüzünde, Peyami Safa'nın cevabı bir tokat gibi şaklar:

"Zındıklar ve züppeler çocuklarını din derslerine göndermeyebilirler. Bu arada Maçka dullarının da hakları mahfuzdur. isterlerse çocuklarını din derslerinden alıp aşk veya gangster filmlerine yollarlar. Fakat yüzde doksanı evlâdına din bilgisi ve terbiyesi verilmesini isteyen bir milletin bu arzusuna karşı koymak, demokratik bir memlekette, hiçbir Başvekilin haddi değildir ve Adnan Menderes'ten bu zıpırlığı ve züppeliği istemeğe de kimsenin hakkı yoktur."

Peyami Safa'nın din eğitimi ve terbiyesiyla alakalı yazılarından biri de "Din, Medeniyet, ilim" başlığını taşır.

Ulus gazetesinin 1 Mart 1950 tarihli sayısında yayınlanan bu yazıda romancımız önce bir hüküm veriyor: "Din terbiyesi ve telkini lâikliğe aykırı değildir." Hemen ardından da bu hükmünü çarpıcı bir örnekle delillendiriyor:

"İleri batı milletlerinin okullarında -ihtiyârî ve mecburî- din öğretimi, bütün batı radyolarında duaların ve din ayinlerinin yayınlanır."

Peyami Safa'nın eğitime dair düşüncelerini ihtiva eden çarpıcı yazı ve makaleler, işaret ettiklerimizle sınırlı değil. Bu dev düşünce ve sanat adamımızın diğer konularda olduğu gibi eğitimle ilgili fikirlerini de tam olarak anlayabilmek için Ötüken Neşriyat tarafından yayınlanan Objektif Serisi'ni okumak gerek.

Özellikle eğitimcilerin, sosyologların, psikologların ve ruhiyatçıların bu eserlerden öğrenebilecekleri bir çok hakikat var. Bizden hatırlatması...

NECİP FAZIL'IN GÖZÜYLE

Peyami Safa, mahrumiyetler içinde bile bir insanın kendisini nasıl mükemmel bir şekilde yetiştirebileceğine, sonra da dönüp içinde büyüdüğü toplumu eğitebileceğine çarpıcı ve çok iyi bir örnektir.

Yakın dostu Necip Fazıl Kısakürek, Peyami Safa'nın vefat yıldönümünde onun ruh ve beden portresini şu özlü sözlerle dillendirir:

"Kafası vardı, kültürü vardı, cümlesi vardı, üslubu vardı, meselesi vardı, iç dünyası vardı, hafakanları vardı, çilesi vardı, metafizik arayıcılığı vardı, imanı vardı, şüpheleri vardı, nefs murakabesi vardı, estetiği vardı, diyalektiği vardı, cesareti vardı, hasılı bir fikir ve sanat adamına gerekli vasıflardan payı vardı. Onun yokluğunun, ölüm tarihi olan bu gün, bu vasıfların yokluğunda seyrediyoruz."

1899-1961 tarihleri arasında çileler ve mücadelelerle dolu bereketli bir ömür geçiren, onbinlerce makaleye ve yüzlerce esere imza atan, kitaplarıyla milletimizi eğitmeye büyük gayret sarfeden mütefekkir- yazar Peyami Safa, İstanbul Edirnekapı Şehitliği'ndeki aile mezarlığında sevenlerinin ve okuyucularının dualarını ve fatihalarını bekliyor.

EĞİTİMLE İLGİLİ GÖRÜŞLER

* Hiç şüphe yok ki ideal terbiye, çocuğun kabahatlerini cezalandırmak değil, onu kabahat yapmaktan alıkoyacak bir seviyeye çıkarmaktır.

* Tahsil ve terbiye tatilde bitmez; insan ruhunun temayüllerine en uygun şekilleriyle, tahsil ve terbiye asıl tatilde başlar ve tatilde devam eder.

* Öğretmenin vazifesi yalnız öğretmek değil, aynı zamanda insan yetiştirmek olduğuna göre, sun'î bir intizam manzarası onu tatmin etmemelidir.

* Bir çok profesörlerin eserleri olmadığı gibi, basılmış ders takrirleri de yoktur.

Peyami Safa, hayatı sanatla, romanı insanla buluşturmuş, bir araya getirmiş, duygu ve düşüncelerini bu malzemelerin ışığı altında okuyucuya sunmuştur. Onun derdi insan. İnsan ve bütün meseleleri...
Dolayısıyla Peyami Safa dün okundu, bugün okunuyor, yarın da okunacak yazarlar arasında kalmaya devam edecektir.

HAKKINDA NE DEDiLER?

"Güneşi karartmak isteyen kaba saba bulutları en hafif temasıyla sıyırabilen tenkit kudreti, neşir hayatımızı iptidailikten koruyucu bir kuvvetti. Saf doğmatiklerin karşısında üstad bir sofist, anarşizmin karşısına dikilmiş bir Volter'di. Safderunlar arasında istihfaf gören komünizm tehlikesinin bir zehirli kılıç gibi her an başlar üstünde durduğunu idrâk eden keskin görüşlü milliyetçi nesli mukaddesatının kapısında uyanık tutan ikaz sadası oldu." Nurettin Topçu

"Peyami Safa Türk romanını masal azmanı ve Fransız romanının maymunu olmaktan kurtarmış ona kendi imkânlarının, yâni Türk romanının verebileceği ölçüde şahsiyet kazandırmış, düşünceyi ve gerçek bir iç mantığa sahip psikolojik tahlili hediye ederek dünya çapında olmak imkânını sağlamıştır. Etkisinin kalıcı olmasının sebepleri arasına Türkçe'yi büyük ifâde imkânlarına kavuşturabilme gücünü de ekleyebiliriz." Vecdi Bürün 

"Peyami Safa büyük kültür adamıydı. Dünya meselelerini bilirdi ve takib ederdi.Türk kültürünün zirvelerinden birisiydi. 'Türk Düşüncesi' diye bir dergi çıkarması boşuna değildi. Bugün Türk kültür politikası, Peyami Safa'yı düşününce bir defa daha insanın içini yakıyor." Ergun Göze

"Mütefekkir Peyami Safa'yı anlamak lâzımdı. Orada kaya gibi idi. Bütün ömrünce daima antiemperyalist, antikomünist kalmış daima spritüalist ve nasyonalist inancın müdafii olmuştu. Orada serapa fikir namusu idi." Recep Doksat

"Peyami Safa, günlük politika hadiselerinin zümre ve parti menfaaat ve görüşlerinin üstünde mutalaa edilmesi gereken bir şahsiyettir. Çünkü o bir zümre adamı değil, bir millet adamıydı." Faruk Kadri Timurtaş

"Peyami Safa romanlarında, kimi bir toplum yarasını, kimi doğu ile batı arasında bocalayan halimizi, kimi varlık ve insan bilmecesini çözmeye çalışmıştır. Sosyal ve ruhsal tahlillerin en güzellerini yapmış, sırasında toplum vergisinin üst basamağına çıkmıştır." Ahmet Kabaklı 

"Bir kültür mütehassısı, bir üstün kafa, bir hakiki sosyolog olarak ortaya koyduğu eserleri, gelecek nesillere her zaman ışık tutacak, yol gösterecek değerdedir." İlhan Darendelioğlu

http://www.medeniyetimiz.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4210:muetefekkir-romanc-peyami-safa&catid=58:genel&Itemid=76 sayfasından alınmıştır...

Geçmişlerimizin kıymetini bilmeliyiz - Mehmed Niyazi - 23 Haziran 2014

Haziran ayında bu fani dünyadan ayrılan Peyami Safa hakkında yazılı basında bir tek makaleye rastlamadım.

Aslında o, sanatkâr ruhlu, büyük bir entelektüeldi; “Kültür Haftası”, “Türk Düşüncesi” dergilerindeki makalelerine bakarsak, kuş bakışı olarak bizim kültür tarihimizi, bilhassa Batı’nın bütün fikirlerini hallaç pamuğu gibi attığını görüyoruz.

Doymak bilmeyen bir merakı vardı; bütün sosyal bilimlerle, hatta tıpla uyanık bir zekâ ile meşgul olmuştu. Rahmetli Ayhan Songar, iyi bir tıp alimi idi, hanımı da doktordu. Hanımında bir hastalık ortaya çıkmış, sebebini bir türlü bulamıyorlarmış.

Laftan lafa iş Peyami Safa’ya intikal edince, bir Fransız dergisinde bu hastalığı okuduğunu söyleyerek, bunun için gerekli olan ilacın adını vermiş. Ayhan Bey’in hanımı bu ilaçla iyileşmiş.

Makalelerini, romanlarını okuduğum Peyami Safa, bir devdi; tabii o zamanlar ülkemizde televizyon yoktu, yazdığı cümleler benim kurduğum o müşekkel hayatı tamamlıyordu.

Nihayet bir konferansta kendisini görünce hayallerim yıkıldı; ufak tefek bir adam gelip kürsüye oturmuştu. Konuşmaya başlayınca devleşen o adam, birkaç dakika sonra hayalimi aştı.

Çelimsiz olmasına rağmen hayata karşı cesurdu; çünkü onu öldürmeyen darbelerin arasından geliyordu. Birinci Dünya Savaşı’nın yokluk yıllarında devlete sırtını dayayan bir öğretmenin, istifa edip basın hayatına atılması her babayiğidin yapacağı iş miydi?

Ağabeyiyle “Yirminci Asır” adında bir akşam gazetesi çıkardılar. Daha on sekiz yaşındayken “Asrın Hikâyeleri” başlığı altında edebiyatla ilgili çalışmalarını yayımladı.

Hayat gaileleri arasında tahsilini tamamlayamadı; kendisini yetiştirmek için büyük ihtirasla kitaplara sarıldı. Hayattan ve kitaplardan aldıklarını sanatkârca eserlerine katmasını bildi; onları renklendirdi. Edebiyatımıza tez romancılığını getirdi; mesela “Fatih-Harbiye” Batılılaşma maceramızı anlatmaktadır.

“Doğu-Batı Sentezi”nin üzerinde durdu; bu iki dünya arasında durumumuzun ne olması gerektiği soruları hakkında bizleri düşündürdü. “Bir Tereddüdün Romanı”nda Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra insanlığın geçirdiği manevi buhranı ele aldı; dünyanın değişik yerlerinde onun gibi sanatkârlar olsaydı, herhalde insanlık bugünkü halinden çok farklı olurdu.

“Dokuzuncu Hariciye Koğuşu” çocukluğunda yıllarca pençesinde kıvrandığı bir hastalığın hikâyesidir, kesinlikle basit olmayan, sade, aynı zamanda canlı bir üslupla kaleme alınmıştır. Kitapta kahramanın adı yoktur, zira kendisidir.

Bu konuda vermiş olduğu bir röportajda eserini şöyle değerlendirir: “Otobiyografik romanlar bizim yaratma hürriyetimizi kısıtlarlar. Orada biz sayısız imkân ve ihtimallerden bazılarını tercih hürriyetinde kaybeder, bir tanesi üzerinde billurlaşmaya mecbur kalırız.

Bence onun için “Dokuzuncu Hariciye Koğuşu”nun güzel yerleri varsa, bunlar herhalde yaşanmamış hayat parçalarıdır. Size garip gelecek, fakat bana öyle geliyor ki romanda yaşanmamış kısımlar, yaşanmışlardan daha gerçekçidir.

Çünkü roman, olağanı olmuş göstermek sanatıdır. Yoksa hatırattan farklı olamazdı. Biri yaratma, öteki hatırlatmadır.” Röportajdaki şu cümleler romanımızın gerçek hüviyetini ortaya koymaktadır;  “Romanımız insan ruhunun kapısı önündedir ve içerden gelmeyen gizli sesleri duyabilmesi için henüz eşiğini aşmış değildir.

Kaba haykırışlardan ziyade, deruni mırıltılarla gizlenen dramı keşfedinceye kadar tek bir insanın hayatı ne onu ne de okuyucularını alakadar edecektir. Türk romanı insana baktığı halde, insanı görmüyor.”

“Mahşer” ile “Canan”ı, geçinmek ve yeni teşekküle başlayan edebi isteklerle yazdığını söyler. Aslında bu romanların edebiyatımızda bir yeri vardır. Ama o, mükemmelliği aradığı için eserlerini küçümser. Aldığı mesafeler onu tatmin etmez.

Bütün yetenek ve enerjisini sanata vermeyişini şöyle dile getirir: “Kitaplarımı sakatlayan kusurların benden olduğu kadar, benim çalışma şartlarımı aleddevam berbat etmiş bir cemiyetin vermiş olduğu huzursuzluk, refahsızlık ve emniyetsizlikten doğduğunu söyleyeceğim.

On dokuz senelik yazı hayatımda, bu cemiyet bana bir haftalık istirahat hakkı vermemiştir. “Bir Akşamdı” ve “Şimşek” romanları, gazeteci Peyami Safa’ya baş kaldırmışlardır.

O tatmin olmasa da Türk romanının zirvelerinin arasındadırlar. “Matmazel Noraliya’nın Koltuğu”nda büyük bir psikologla karşı karşıyayız.

Beethoven için “Dokuzuncu Senfoni” ne ise, “Yalnızız”da Peyami Safa için odur. Sanki tüm yazdıkları onu vermek için hazırlıktı.

Milletimizin bu büyük evladını rahmetle anıyoruz.

 http://www.zaman.com.tr/mehmet-niyazi/gecmislerimizin-kiymetini-bilmeliyiz_2226140.html sayfasından alınmıştır...

Ayşe Şasa günlüğü - M. NEDIM HAZAR - 23 Haziran 2014

23 Haziran 2014 / M. NEDIM HAZAR
Bu ülkede sinemayla bir şekilde ilgiliyseniz, hangi görüşten ya da toplumun hangi katmanından olursanız olun Ayşe Şasa ile mutlaka yolunuz bir yerde kesişmiştir. Şasa’nın dostluğu dünyevi tüm kaygı ve beklentinin dışında, düşünce ve tasavvur merkezli olmuştur.
 
Yıl 1994... Antalya Altın Portakal Film Festivali’ndeyiz. Bazı filmlerin gösterimi açık hava sinemalarında yapılıyor. Yavuz Turgul henüz Eşkıya’yı çekmemiş.

Bu, şu demek: Türk sineması yaklaşık 20 yıldır saplandığı bataktan henüz çıkmış değil. Bakanlığın desteğiyle bol bol ‘bunalım’ filmleri çekiliyor.

Sinema pusulasız, seçkinci bir elitin elinde eğlence aracı olmuş sanki. Devlet kesesinden bol bol şehirli kadın ve cinselliklerine dair abuklamalar izliyoruz.

O akşam nasibimize de insanın içini buran, sıkıntılı bir film düştü. Hava beklenmedik derecede soğuk aslında. Seyircilere battaniye dağıttı görevliler.

Kamera ışıkları altında bu tür filmleri övenler birer birer dışarı attı kendini. Bu serin havada barda oturup bir şeyler içerek sinemayı kurtarmak daha cazipti tabii! Derken bir yağmur başlıyor inceden…
Kalan seyirciler de kaçışıyor. İki kişi kalıyoruz koca sinemada. Biri ben, bir de gerilim filmindeki gizemli karakterler gibi battaniyesine sıkı sıkıya sarılmış, en ön sırada oturan bir adam.

Görevli geliyor, istiyorsak filmi izlemeye yarın devam edebileceğimizi söylüyor. ‘Kalkın gidin, divane misiniz!’ demek gibi bir şey bu aslında.

Kalkıp çıkışa yönelirken en öndeki adamın kim olduğunu fark ediyorum: Yeşilçam’ın emektar senaristlerinden Bülent Oran. Perdedeki o sıkıcı filme öyle bir hayranlıkla bakıyor ki izlediğimiz şeyin aynı olmadığına inanıyorum. Muazzam bir haz alıyor.

Yanına yaklaşıp “Bülent Abi sinemayı kapatacaklar galiba, yarın devam ederiz.” diyorum. Kısa tereddüt sonrası kalkıp benimle beraber dışarı geliyor. Otele kadar yürüyoruz. Mesleğin henüz başlarında olan ben en önemli ölçülerimden birini o akşam Bülent Oran’dan öğreniyorum: “Hiçbir film kötü olsun diye çekilmez!”

Yıllar boyu bu kriteri değerlendirmelerimde hep ön planda tuttum ben. Öyleydi gerçekten, kötü film yoktu, ‘becerilememiş, olmamış’ film vardı!

Tamamen benim cehaletimden kaynaklanan bir keşifte bulunuyorum o akşam. Nicedir bir başucu kaynağı olarak okuduğum ‘Yeşilçam Günlüğü’nün yazarı Ayşe Şasa, Bülent ağabeyin eşiymiş meğerse!

Ve ilk ziyaretimi gerçekleştiriyorum Mecidiyeköy’e. Bana sinemanın bu iki kontrast isminin birlikteliği inanılmaz etkileyici geliyor. Pek çok muhabbette beraber oluyorum ikiliyle. Biri sinemanın derinliği, diğeri genişliği…

Yeşilçam’a en az eser veren ile en çok eser veren iki senarist aynı evde yaşıyorlar. Ve arka planını öğrendikçe bu beraberliğin, hayret ve takdirim artıyor. Kedisine bile ‘Zubin’ ismini veren bir entelektüelin, Yeşilçam melodramlarının yazarıyla beraber olabilmesi enteresan geliyor hep.

Evin her tarafı tablolar ve çocukların çizdiği resimlerle dolu. Son derece değerli sayılan tablolar ile okul öncesi çocukların çizdiği kargacık burgacık resimler aynı duvarda. Ayşe Abla ile Bülent Ağabey’in ortak duvarı iki farklı ruh dünyasının ortak alanı gibi.

Kendi evrenimde karaladığım film öykülerim var o dönemde. Kitap filan yapmayı aklımdan bile geçirmiyorum. Bir-ikisini Ayşe Hanım’a okutuyorum ve beni mahcup edecek yorumlar alıyorum. Sonra kitap yazma düşüncesi ağır basıyor ve beni muazzam mutlu edecek bir jestte bulunuyor; kitabıma takdim yazıyor…

Ayşe Şasa hayatı inanılmaz farklı boyutta yaşıyor. Bülent Oran ise tam simetrisi âdeta, son derece yalın ve basit bir okuması var hayatı. Bir tür zıtların birlikteliği var. Ne ki bu ikiliyi birbirine bağlayan, âdeta yapıştıran bambaşka bir olgu: maneviyat…

Çok kimse bilmez ama Aksiyon’un çıkış öyküsünde Ayşe Hanım ile ilgili bir fasıl da vardır. Henüz yayına başladığımız dönemlerde, yıl sonlarında gazeteci olmak isteyen gençler için seminerler düzenleniyor.

Kültür sanata ilgi duyan gençlere Ayşe Hanım’ı konuşmacı olarak getirmeyi deneyeceğimi söylüyorum. Bilenler bilir, kolay kolay çıkmaz Ayşe Hanım evinden. Ancak beni kırmıyor ve gazeteye kadar teşrif ediyor.

Büyük bir heyecanla gençlere hakikatin sacayaklarından bahsediyor: ilham, keşif ve nasihat… Leziz bir sofradaymışız gibi bitirmek istemiyoruz sohbeti ama yoruluyor tabii, nazikçe ifade ediyor bunu. Tekrar evine götürürken arabada, cesaret bulup, ‘Keşke dergide haftalık yazsanız’ diyorum. Hiç tepki vermeyince mahcup olup susuyorum…

Birkaç gün sonra telefonum çalıyor, Ayşe Hanım beni yine şaşırtıyor: “Konu ve çerçeveyi istişare edeceksek, yazmayı deneyeyim.” diyor. Havalara uçuyorum. Köşesine isim de söylüyor: “Çiçek Dürbünü…” Büyük bir heyecanla konuyu arkadaşlarla paylaşıyorum ve hemen bir vinyet çiziyoruz “Çiçek Dürbünü/Ayşe Şasa”. Büyük bir heyecanla ilk yazıyı beklerken…

Gece saat 3 suları… Telefonum çalıyor. Ayşe Hanım’ı hiç öyle görmemiş, duymamışım; “Nedim Bey yetiş” diyor. Şoktayım. Evinin etrafının sarıldığını, birazdan onu yakalayıp bilinmeyen bir yere götürüp işkence yapacaklarını söylüyor panikle.

Elim ayağıma dolaşıyor, kekeliyorum. “Tamam geliyorum” diyerek kapatıyorum telefonu. Daha evden çıkmadan telefon tekrar çalıyor. Bu kez Bülent Oran ahizenin diğer ucunda. “Kusura bakma, seni de rahatsız ettik gece gece” diyor. Hastalık nöbetinin nüksettiğini anlıyorum. Ertesi gün sevgili İhsan Kabil’den bu durumun defalarca tekrarlandığını öğreniyor ve üzülüyorum.

‘Delilik Ülkesinden Notlar’da şöyle tasvir ediyor o anlarını: “Dizi dizi asılmış insanlar, çocuk leşleri, bütün evreni kaplayan cesed kokusu. Sevdiklerin çığlıkları, kopmuş kelleler ve uzuvlar...” Ve kitaba Hilmi Yavuz’un yazdığı ‘Sonsöz’den İbnî Arabî ile açılan boyut: “Şeyhü’l Ekber’in bembeyaz harmaniyeye bürünmüş ince gövdesi ve Kurtuba güneşinin altın ve nurdan inşa ettiği ve görklü yüzüyle, şeyh ve uzak müridi, bir tayy-ı zamanı yaşayarak, ‘Gaflet Çölü’nü geçiyor, ‘Hidayet Vadisi’ne yürüyor, ‘Tevhid Dağı’na tırmanıyor, ‘Hayret Yaylası’na ulaşıyorlar...”

“Bağrım çizgi çizgi kan/onu seyretti hayran” diyor ya şair. Derin uçurumlardan, sarp yarlardan, tasavvuf esintisinin kanatları şişiren, kuş tüyü uçuşla inilen huzur vadisi… Ve bu vadiden son bir tablo: Bülent Oran Hacca gitmek için hazırlıklar yapıyor.

Bir çocuk gibi mutlu. Hz. Peygamber’in yaşadığı yerleri görmenin tarifsiz heyecanı içinde. Hele bir ‘İki Cihan Serveri’ deyişi var ki, içime işliyor âdeta. Ayşe Hanım, “Efendimiz’e saygıyı ilk öğreten Bülent oldu.” diyor. Dikkatsizce ettiği hitapları nasıl özen ve sabırla düzelttiğini anlatıyor. Bayram sabahına hazırlanan bir çocuk heyecanı içinde rahmetli Bülent Oran.

Yanılmıyorsam 2007. Yıllar sonra yine senaryo yazmanın heyecanıyla arıyor. Buluşup bir arabanın arka koltuğunda seyahat ediyoruz kısa süre. Film yazmayı ne kadar özlediğini sesindeki heyecandan anlıyorum. Dünyaya bir veda hikâyesi bırakmanın gayret ve farkında Ayşe Şasa.

 ‘Dinle Neyden’in ilk görüşmesini beraber yapıp geri dönerken, ıstıraplarla dolu hayatından hiç şikâyetçi olmadığını ifade ediyor. Telefonuyla bir dünya kurmuş ve hâlinden ‘razı’, iç huzuru zirvede bir mütefekkir var yanımda… Kendinden daha çok insanlığın, İslam’ın mevcut hâline kafa yoruyor, çilesini çekiyor.

Bembeyaz bir gül halesi var tabutunun üzerinde. Dualar, Fatiha’lar eşliğinde yolluyoruz ‘Sahibi’ne. Ve fısıltıyla açıyoruz avuçlarımızı: “Şahidiz ya Rab!”

 http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-38859-ayse-sasa-gunlugu.html sayfasından alınmıştır...

23 Haziran 2014 Pazartesi

Ayşe Abla’nın telefon defteri - M. Nedim Hazar

Ayşe Şasa dünya defterini kapattı… Dualar eşliğinde aslî sahibine teslim ettik geçtiğimiz gün. Sadece çileli bir hayat yaşamış sinema insanı değildi şüphesiz.

Derin bir medeniyet mefkûresine dair tasavvurları olan, bu anlamda kafa patlatan, yüreğini açan biriydi Şasa. Bu nedenle en az onun enteresan hayat hikâyesi kadar, fikir ve tahayyüllerini öğrenip anlamaya dair de çaba harcanmalıdır, diye düşünmekteyim.

Kim, nasıl yapar bilemiyorum ama Ayşe Şasa’nın medeniyet ve sanat tasavvuruyla alakalı sempozyumlar filan düzenlenmelidir.

Dostlarının onunla ve hayat hikâyesiyle ilgili yazdıklarını okuyorsunuzdur muhtemelen. Okumaya da devam edeceğiz… Onu tanıyan herkesin üzerinde müttefiken durduğu bir konu Ayşe Hanım’ın telefonla inşa ettiği muazzam genişlikteki dünyadır.

Ayşe Şasa, bir eli neredeyse 24 saat telefonda yaşayan bir bilge kişiydi. Bu iletişim aracını yeryüzünde en hayırlı şekilde kullananlardan biriydi rahmetli. Ahizenin diğer ucunda Ayşe Abla var ise, mesele kuru bir hal hatır sorma ya da gıybet edip, kişi çekiştirme olamazdı.

Hakikatin künhüne vardığı andan itibaren farkına vardığı her güzelliği paylaşan, onu çoğaltıp yeni tepeler keşfetmeyi gaye-i hayal yapan bir münevverden bahsediyorum. Paylaşmak her şeyden önce bir şükrün ifadesiyle Ayşe Abla için. İç evreninin en izbeliklerini bile muazzam bir cömertlikle paylaşıyordu.

Bir tür Tekke terbiyesi aldığı için evi manevî derdi olanlar için bir sığınak gibiydi. Çileyle ördüğü manevî kozası o kadar genişti ki, hemen herkese bir şilte vardı bu tasavvuf limanında. Müthiş bir hassasiyet, muazzam bir rikkatle yaklaşırdı dostlarına.

Ona göre konuşulmayacak, yakınlaşılmayacak insan yoktu yeryüzünde. İçinden çıktığı sınıfı hor görmek bir yana, kucağında biriktirdiği ışığı onlara da yansıtabilmek için adeta çırpınırdı.

Bazen ısrar eder, dışarı çıkarmayı başarırdım. Aksiyon dergisini çıkarmaya başlarken yine kırmadı, gazeteye kadar geldi. Sinema yazıları yazma konusunda anlaşmıştık. ‘Çiçek Dürbünü’ koyacaktık köşesinin ismini.

Vinyeti bile çalışmışken, bir gece yarısı ‘Evimi basıyorlar, n’olur yetiş’ telefonuyla sarsıldım. Hastalığı tekrar nüksetmiş ve ıstırap dolu kabuğuna çekilmek zorunda kalmıştı yine. Nasip olmadı Aksiyon’da yazması.

Rahmetli eşi Bülent Oran ağabeyden enteresan bir özellik geçmişti ona. Sanat denilince son derece seçkinci olan Ayşe Hanım, Bülent Oran sayesinde, her sanat eserine başka bir merhamet ve toleransla bakmaya başlamıştı.

Yeşilçam senaristi Bülent Oran için kötü film yoktu. Bir süre sonra Ayşe Abla için de öyle olmaya başlamıştı. ‘Becerememiş ama iyi niyetli’ diyordu pek çok ‘olmamış’ iş için. Bu anlamda bir tür takdir ve yön makamıydı da.

Görünür değildi belki ama bilinirdi mutlaka.

Mensubiyet, mansıbıyet, illiyet filan bir yakınlaşma ölçüsü değildi asla. Hakikatin en ufak bir parıltısı, mesafe tanımaksızın onu heyecanlandırır ve yönlendirirdi.

Beklentisiz bir manevî ‘network’ü vardı rahmetlinin. Telefon onu fani aleme bağlayan tek bağdı belki ama en az kendisi için ifade edilen anlam kadar, bizler için de bir mana içeriyordu.

İletişim kurduğu insanlardaki profil renkliliği hayret uyandıracak cinstendi. Toplumun her katmanından, yakından uzaktan, başka şehirlerden ve başka ülkelerden.

Yaşadığımız günler Ayşe Şasa’nın bakış açısına muhtaç aslında. Onun telefon defterindeki renklilik ve gönlünün genişliği, yaşanan sıkıntılara ilaç olabilecek derecede önemliydi bence.

Bu nedenle ‘Ne yapmalıyız?’ diye soranlara, ‘Rahmetli Ayşe Abla’nın telefon rehberini örnek alın’ diyorum, sıkıntılarımızın, öfke, gündelik düşmanlıklarımızın, haset ve kıskançlıklarımızın çözümü orada çünkü…

Camideki rektör: Erol Güngör - Dursun Gürlek


Erol Güngör tek başına bir milleti temsil ediyordu. Kendisi “Devlet Ebet Müddet” idealine gönül vermiş, bu aziz milletin ecdadından tevarüs eden asaletine tam manası ile inanmış idi. Nitekim cenazesine bütün millet sahip çıktı. Cenaze merasimine, Konyalılar konvoylar halinde katıldı. O sırada bu büyük alâkanın sebebini soranlara gözü yaşlı bir Konyalı şu cevabı vermişti: 

- “Çünkü biz ilk defa camide bir rektör gördük beyim!...”  

1938 yılında Kırşehir'de dünyaya gelen Erol Güngör babasından Osmanlıca öğrendi. Daha sonra notlarını Osmanlıca tutmaya başladı. Doğuş Dergisi'nin 15 Haziran 1983 tarihli sayısında merhumla ilgili bir makale yayımlayan Ahmet Rıfat; onun Osmanlıcaya olan vukûfiyetini anlatırken diyor ki: 

-"Erol'u yirmi beş sene önce, o zamanki adıyla Robert Koleji diye bilinen, şimdiki Boğaziçi Üniversitesi'nde adını ilk defa işittiğimiz “Açık Oturum” denilen bir toplantıda tanıdım. Yetişmesinde büyük emeği olan hocası Mümtaz Turhan ile Nureddin Topçu, ve Mehmed Kaplan ile Mahir İz beyler konuşuyorlardı. Mevzu “Garplılaşmak”tı. O güne kadar hiç işitmediğimiz güzel ve doğru sözler söyleniyordu. Bunları kaçırmak istemedik. Aman şunları not etsek diye kâğıt ararken sol yanımdan bir ses;

-‘Ben not tutuyorum’ dedi.

Dönüp baktığımda şaşırdım kaldım. Gencecik birisi sür'atle ve eski yazıyla not tutuyor, bir kelime bile kaçırmıyordu."

Aynı konuyla ilgili olarak Prof. Dr. Sabri Özbaydar ise şunları söylemektedir:

- “Geniş ve hazmedilmiş bir Osmanlı kültürü vardı Erol Güngör'ün. Fakültede hepimizin hocası olan rahmetli Prof. Mümtaz Turhan'ın bazen eski bir kelimenin Arapça kökünü veya tereddüt ettiği bir kelimenin eski yazıyla yazılışını ona sorduğu, onun hakemliğine bıraktığı olurdu. Mümtaz hocamız liseyi eski yazı günlerinde bitirmişti. Ve kendisinden otuz yaş büyüktü. Erol doğmadan tam on yıl önce ise Lâtin harfleri kabul edilmiş bulunuyordu.”

Ben de itiraf edeyim ki, merhum Erol Güngör hakkında bu yazıyı hazırlamak için okuduğum on onbeş makalede kalem sahiplerinin onun bu yönünden ortaklaşa ve sitayişle bahsettiklerini gördüm. O kadar ki merhum, İstanbul'un tarihi mezarlıklarından herhangi birine girdiği zaman mezartaşlarını hiç takılmadan ve gürül gürül okurdu.

Bu da gösteriyor ki Erol Güngör, Osmanlı kültürüne tam anlamıyla değilse bile, büyük bir oranda vâkıftı. Çünkü bu kültür dünyasına aralanan kapının adı "Osmanlıca" idi. Merhum bu özelliğiyle aynı zamanda Osmanlıca öğrenmenin zorluğuna dair ortaya atılan iddiaları ve serdedilen görüşleri fiilen çürütmüş oluyordu. Harf inkılâbından sonra doğan bir kimsenin bu kadar mükemmel Osmanlıca bilmesi başka nasıl izah edilebilir?

Burada hemen belirtmem gerekir ki, ellili, altmışlı, hatta yetmişli yıllarda basın dünyasına hâkim olan ünlü kalemler; şairler, romancılar, hikayeciler, gazeteciler notlarını Osmanlıca tutuyorlar, müsveddelerini keza Osmanlıca yazıyorlardı. 

O yıllarda mürettiplerin, başka bir ifadeyle operatörlerin birçoğu eski yazı bildikleri için bu metinleri Lâtin harflerine çevirerek diziyorlardı. Bunların canlı şahitlerinden biri olan ve ‘Babıâli Üniversitesi'ni yüksek dereceyle bitiren Yaylacık Matbaası'nın sahibi faziletli insan Ali Sümbül, Kemal Tahir, Ahmet Emin Yalman gibi meşhurların eski yazılarını Lâtin harflerine çevirerek defalarca dizdiğini bir sohbet esnasında bana söylemişti. 

İşin garibi Osmanlıca'ya bu kadar vâkıf olan bu adamlar, eski yazının zorluklarından, öğrenmesinin güç olduğundan sıkılmadan bahsederlerdi.

 Konuşmalarında ve yazılarında bu minval üzere hareket eden Yusuf Ziya Ortaç, Yakup Kadri, Falih Rıfkı gibi yazarların arkadaşlarına hediye ettikleri kitapları Osmanlıca imzaladıklarını -bazı örnekleri kütüphanemde bulunduğu için- yakından biliyorum. Bunun en yakın şahidi ise Aziz Nesin'di. Onun da notlarını Osmanlıca tuttuğu bilinen bir gerçekti.

Erol Güngör ikindi güneşine benziyordu. Dolayısıyla gölgesi uzun ve yaygın, ömrü ise kısa oldu. 24 Nisan 1985’te 45 yaşında Rahmet-i Rahman’a kavuştu. Bu genç ilim ve irfan adamı artık eserleri ile yaşayacak, fatihalarınızla neşveyâb olacaktır."
 
 http://www.turkalemiyiz.com/asil/gundem.asp?id=198 sayfasından alınmıştır.

Ayşe Şasa, Zoraki Kral Filmindeki Kral 6. George Gibi Dadılarının Kurbanı Olmuştu - Hakan Sonok

 
Senaryo yazarı Ayşe Şasa’nın gizli dünyasına ve sırlarına “Bir Ruh Macerası” adlı kitabı okuyarak ortak olabilirsiniz. 

Türk sinemasına seçkin senaryolar kazandıran Ayşe Şasa, Timaş Yayınları tarafından basılan “Bir Ruh Macerası” adlı anı – söyleşi kitabıyla hem hayatında iz bırakan kişileri ve olayları hatırlıyor, hem de dramını bizimle paylaşıyor.

Kitap için Ayşe Şasa’yla söyleşileri gerçekleştirenlerse Leyla İpekçi, Meryem Atlas ve Berat Demirci.

Ayşe Şasa, kereste ticaretiyle zengin olan bir ailenin şefkat ve ilgi fakiri kızıydı. Ayşe Şasa, doğduğunda annesi bebeğin kız olmasından hoşnut olmadığından ona hiç anne sütü vermemiş.

Ayşe Şasa, “Bir Ruh Macerası” adlı anılarında, tüm çocukluğu ve genç kızlığı boyunca, anne – babası tarafından, ihmâl edildiğini, onlar tarafından itilip kakıldığını, ezildiğini ve kendisiyle kardeşlerinin yabancı uyruklu dadıların insafına ve otoritesine terk edildiğini açıklıyor.

Üç çocuklarını yabancı ellere teslim ve emanet eden Melike ve Avni Şasa kelimenin tam anlamıyla lüküs hayat içine dalmış, hatta yuvarlanmış vaziyetteymiş. Ayşe Şasa ve kardeşlerinin en değerli yılları büyük bir sevgisizlik ve mutsuzluk sarmalı içinde kaybolmuş. Ailesinde iletişimsizlik son sınırdaymış.

Çocukluğuna dair hiçbir olumlu hatırası olmadığını söyleyen Ayşe Şasa’nın akıl sağlığındaki bozulmaya, ilk evliliğindeki derin yoksulluk günleriyle, 12 Mart 1971 Askeri Darbesi’nin baskıcı karakteri de katkıda bulunmuş, tuz biber ekmiş. Ayşe Şasa, iki kez intihar girişiminde bulunmuş, bir ara uyku haplarına bağımlı olmuş.

Vücut ağırlığı 40 kiloya kadar düşmüş.
Ayşe Şasa, Hazreti Muhiddin İbni Arabi’nin “Füsusu’l Hikem” adlı kitabını 1981 ve 1982’de okuduktan sonra İslâm’a ve Allah’a sığınarak içsel huzur bulmayı başarmış.

1941 doğumlu Ayşe Şasa’nın soyadı Kafkasya’da ok – yay anlamına geliyor. “Yeşilçam Günlüğü”, ”Delilik Ülkesinden Notlar”, “Şebek Romanı” adlı kitapları da var. Ayşe Şasa, 1960’da Arnavutköy Amerikan Kız Koleji’nden mezun oldu. Bir dönem Robert Kolej İdari Bilimler Bölümü’ne devam etti.
Ayşe Şasa sırasıyla, Atilla Tokatlı (1932 – 1988), Atıf Yılmaz (1926 – 2006) ve Bülent Oran’la (1924 – 2004) evlendi.

Ayşe Şasa Anlatıyor:
 
* “Annem başkalarına peri kızı; bana ejderhaydı.”

* “Anneannem babama bir keresinde isyan etmiş ve ‘Avni Bey sizi mahkemeye vereceğim bu çocuğu tamamen dadıların eline bırakarak ona zulmediyorsunuz’ demişti.”

* “Bugün geriye döndüğüm zaman, hayat hikâyemi bir film sinopsisi gibi özetleyebiliyorum. 18 yaşımda sinemaya adım attığımda Marksist dünya görüşünü sinema aracılığıyla yaymayı kendime görev tayin etmiştim. Sinemaya girdiğimde Yunan trajedilerini yerli filmlere uygulamaya çalışmıştım. Türk sinema seyircisi, Türk filminin varlığında beni kendimle yüzleştirdi. Bana tutulan bu aynada kendimi, gerçek kimliğimi kavrayışımı, Müslümanlığımı idrak edişimi, beni kendimle yüzleştiren Türk sinema seyircisine borçluyum… Hayat hikâyemi bir tek çizgiye indirgeyecek olursam: Hep bir arayışın, hakikat arayışının özeti olduğunu söyleyebilirim.”

* “Ecnebi dadıların hegemonyası altındaydım, beş yaşıma kadar bana bakan Macar Yahudisi Frau Katie, diplomalı ve iddialı bir bakıcı. Aşırı bir disiplin merakı var, benimle yalnızca Almanca konuşuyor. Katie’den ana olunca, anadilim de neredeyse Almanca oluyor. Sonraları, bir hayli zaman Türkçe konuşurken zorlandım; anadilimi öğrenmek epey zamanımı aldı, çok çaba sarf ettim.”

* “O zamanlar biz, Gümüşssuyu’nda, Ayaspaşa’da Alman Konsoloshanesi’nin karşısında Saadet Apartmanı’nda oturuyoruz. Schwester Katie bizi çocuk arabasıyla Taksim Parkı’na geziye götürüyor ve orada diğer mürebbiyelerle buluşuyorlar. Tahmin ediyorum üzerime çullanan korkuların asıl sebebi bu mürebbiyelerdi. Savaş yıllarındayız, bu insanlar savaştan kaçmışlar, İkinci Dünya Savaşı’nın acılarını taşıyorlar, geceleri evdeki hizmetkârlarla beraber radyo dinliyorlar ve sürekli savaşın felâketlerini konuşuyorlar. Ölümden bahsediyorlar, bombalardan, yangınlardan söz ediyorlar, korku verici olaylar anlatılıyor ve bunlar küçücük yaşımda, benim şuur altımda, uzun süre hayatımı çok kötü etkileyecek çok derin bir tesir bırakıyor. Alman diktatör Adolf Hitler’in adı geçiyor, Nazilerin adı geçiyor, Gestapo’nun adı geçiyor.”

* “Zannederim dört yaşımdaydım, bir araya gelen çocuk bakıcıları, bir sürü insanın diri diri gömülüşüne dair bir hatıra anlatmışlardı. Çok küçüğüm, gömülmek ne, ölmek ne bilmiyorum. Bunlar o kadar dehşet verici bir şekilde anlatılıyor ki bende müthiş bir ölüm korkusu başlıyor.”

* “Annem babam yurt içinde ve dışında hep gezmedeydiler, gezme halindeydiler, gece gündüz geziyorlardı, başka bir muhitte, başka şeylerle meşgûl kişilerdi.” (…) ”Ben zavallı bir zengin kızıydım.”

* “Dadı Barbara, Allah’a küfretti. Ağza alınacak bir şey değil. (…) Bir gece beni aldı ve İnönü gezisine götürdü. Parkın ortasında bir çukur vardı. Beni gece orada bıraktı ve kaçtı. Bu daha sonra çok büyük bir korku, bir travma yaratacak bir olaydı. İlk defa gece sokakta yalnız kalıyorum, sebebini anlayamıyorum.

Yaptığı şeye bir mânâ veremiyorum. Ağlaya titreye evin yolunu bulup eve geri dönüyorum, eve geldiğim zaman annemin babamın önünde kapıda beni karşılıyor ve bağıra bağıra ‘Elini tuyordum, benden kaçtı,’ diyerek beni pataklamaya başlıyor.”

* “Çocuklarına bale dersi, piyano dersi aldırıyorlar, yabancı dil öğretiyorlar. Ama hiçbir manevi, hiçbir dini telkin yok. Ben buna görgü, bu insanlara da görgülü demekte zorlanıyorum. İşte bütün bu Batılılaşma modasının trajik bir maraz olarak ortalığı kemirdiği bir döneme denk düşüyor benim çocukluğum.”

* “Dadım ciğerlerim açılsın, vücudum sağlıklı olsun diye kışın beni karda yatırıyordu.”

* “İki yaşıma kadar sinir sistemim herhalde direnmiş, sağlıklı bir çocukmuşum çünkü. Annemin kardeşi Güzin Teyzem anlatırdı, iki yaşımdayken bir gün Schwester Katie: ‘Yaramazlık yaparsan giderim, bir daha da gelmem,’ diye beni tehdit etmiş. Ben Frau Katie’ye diyorum ki: ‘Güle güle Frau Katie, güle güle.’ Yani ‘Cehenneme git!’ der gibi, alay ediyormuşum ve muzip muzip gülüyormuşum.”

* “Schwester Katie bana Almanca Tanrı kavramını (Lieber Gott) aşıladı ve bu kavram bende iyiden iyiye yer etmişti. Gece gündüz Tanrı’yı düşünüyordum, annemi babamı bana göstermesi için ona yalvarıyordum; beni görmeleri, bana yakınlık göstermeleri için çok dua ettiğimi hatırlıyorum.”

* “Dadılarımla gittiğimiz Yıldız Parkı’nda çıkışı bulamadık. Bu parkta hayatımdaki ilk halüsinasyona tanık oluyorum. Parkta kaybolduğumuz korku dolu saatler esnasında karanlıkta yürürken, yolun kenarında ayakları ve elleri üzerinde sürünen bir adam görüyorum ve çok korkuyorum. Bu hatırlayabildiğim en erken halüsinasyon.”

* “Sadist Dadı Barbara kardeşim Bekir’e ve bana şiddet uygulamayı seviyor. Dudaklarımıza tentürdiyot sürüyor. Durmadan bize vuruyor, odunla dövüyor ve üstelik de kulak zarının üstüne vuruyor.”

* “Adeta Charles Dickens romanlarında yetimhanedeki çocuklara yapılan zulüm altındaydım, kendi evimde yetim gibiydim.”

* “Yedi sekiz yaşlarındayım, bir kâğıda ‘Ben çok yalnız bir çocuğum, bu şişeyi bulan lütfen beni arasın!’ diye bir not yazıyorum…”

* “İngiliz aileleri kendine örnek alan babamın tutkuları tenis, yelken, avcılık, kayak ve balık tutmaktı. Tam bir spor delisiydi.”

* “Abdest almayı ve namaz kılmayı bana anneannem öğretti. Galiba yedi yaşındaydım. Büyük dayım Rauf Orbay da lise yıllarımın sonuna doğru bana bir Kur’an-ı Kerim hediye etmişti. Üstün İnanç’ın İslâm ile ilgili telkinleri üzerimde etkili oldu.”

* “Rauf Orbay (1881 – 1964) Dayım son gördüğümde bana ‘Annemle babamı çok özledim’ demişti.”
* “Bu iç yalnızlığımı 40 – 45 yaşıma kadar yaşıyorum.”

* “Babam annemle övünürdü: ‘Biz modern insanlarız; ben annenizle yemek pişirsin, çocuk baksın diye değil, arkadaşlık etsin diye evlendim,’ derdi. Annem kendisini ressam olarak tanımlar; babam da daima ‘Annen sanatkârdır,’ derdi. Annem ressam da olamamıştı, anne de olamamıştı.”

* “Bir ara annem bana şunları söyledi: ‘Baban çok yakışıklı, varlıklı, sosyal hayatında da pırıltılar saçan çok aktif bir adam… Onu takip etmeseydim adım adım, onu benim elimden alırlardı. Bu büyük korku yüzünden sizinle hiç ilgilenemedim.’'

* “Ortaokul üçüncü sınıftaydım. Bir psikiyatra götürdüler. Psikiyatr beni sorguladıktan sonra, ‘Sen çocukluğunu atlamışsın, dikkat etmezsen gençliğini de yaşayamazsın. Zihni hayatın tehlikede,’ dedi. Ben kendisine sık sık intihar etmeyi düşündüğümü söyledim.”

* “Ben Cevat Çapan’ın evinde Atilla Tokatlı, Atıf Yılmaz, Halit Refiğ ve Oscar ödüllü görüntü yönetmeni Walter Lassally ile tanıştım. (…) Selahattin Hilav ile Atilla Tokatlı beni Kemal Tahir’in evine götürdü. Çok kısa sürede Kemal Tahir ile eşi Semiha Tahir bana yüreklerini açarak manevi anne baba oldular.”

* “Hastalığıma sebep olan olaylardan bir tanesi de Kemal Tahir’in kansere yakalanmasıydı. Çünkü Kemal Tahir benim bir tür mürşidimdi. Kansere yakalanmasına çok ama çok üzüldüm.”

* “Osmanlı Medeniyeti’nin Batı Medeniyeti’nden çok farklı bir yanı olduğunu fark ediyor Kemal Tahir, ama bu farklılıkta İslâm’ın rolünü yeterince vurgulamıyor.

* “Atilla Tokatlı’yla evliliğimizi parasızlık gölgeledi. Açlığın ne demek olduğunu öğrendim. O yaşta bir enkaza döndüm. Dengesiz bir insan olan Atilla sebepli sebepsiz öfkeleniyor; öfkesini kimden çıkaracağını bilmediği için bana çullanıyordu. Evliliğimiz bir buçuk yıl sürdü.”

* “Bizim burjuvazimiz Batılı burjuvazi gibi değil. Ne kültürden, ne fikirden nasibini almış bir garabet…”

* ”Beşir Ayvazoğlu, Batıya karşı olup da Batılı fikirlerle kurtulmaya çalışmamı, Batılı dadılardan gördüğüm zulmü ve Batılı hayat tarzına karşı takındığım menfi tavrı, yine Batı’dan gelen Sosyalist fikirlerle bertaraf etmeye kalkışmamı bir trajedi olarak yorumladı.”

* “Ailemin Tuzla’daki yazlığında, ‘Gökyüzünde yalnız gezen yıldızlar / Yeryüzünde sizin kadar yalnızım!’ şarkısı dilime pelesenk olmuştu.”

* “Bir ahir zaman Osmanlı aristokratı olan Bülent Oran (1924 – 2004) beni dinledi dinledi: ‘Seni insanlar boyuna posuna bakarak kuvvetli bir şey zannediyorlar, oysa Andersen’in her zaman yağmur altında, yalınayak kibritlerini satmaya çalışan kibritçi kızına benziyorsun,’ dedi.

* “1981 ya da 1982’de okuduğum Hazreti Muhiddin İbni Arabi’nin ‘Füsusu’l Hikem’ adlı kitap hayatımı değiştirdi. Tasavvuf düşüncesinin temel eserlerinden biri olan bu eserin tam adı ‘Fusûsu’l-Hikem ve Husûsu’l-Kilem’dir. İslâm literatüründe hakkında en fazla şerh yazılan eser olma özelliğine sahiptir… ‘Füsusu’l Hikem’i okudukça anladım ki, bize İslâm’ı çok kötü gösterdiler, Kur’an’dan kopardılar; oysa alemde aradığım ne varsa hepsi burada diye düşünmeye başladım… İslâm, gençliğimde bana seyrettirilen ‘Vurun Kahpeye’ filminden ibaret değilmiş; benim bütün bilgim, orada gördüğüm softalara ve yobazlara dayanıyor çünkü… İslâm’ın ne kadar muhteşem bir din olduğunu Hazreti Muhiddin İbni Arabi’nin ‘Füsusu’l Hikem’ adlı muhteşem eserinden öğrenirken, kendi kendime ‘İslâm müthiş bir şey ama Müslümanlar nasıl kimseler acaba?’ diye sormaya soruşturmaya başlıyorum. (…) Bir mevtaya dönüşen ben, Allah’ın inayetiyle, evvelâ ‘Füsusu’l Hikem’ ve sonra Bülent Oran ile Doktor Doğan Soyumer sayesinde yeniden diriliyorum, mezardan kalkmak gibi bir şey… Her şey Alllah’ın kudreti ile… Art arda dizilen sebep silsilesi…”

* “Yıl: 1991. Bir gün aile dostumuz bir yaşlı hanımla telefonda konuşuyorum, o sırada Körfez Savaşı var. O hanım alafranga yetişmiş biri, bana telefonda körfez bombardımanını kastederek diyor ki: ‘Çok güzel pastalar yaptım, oturdum televizyonun başına, bombardıman çok başarılı oldu! Dehşete düşüyorum… Bu, benim içine doğduğum nasıl bir çevre? Orada insanlar ateş altındalar, bunlar pasta yiyerek bombardıman seyrediyorlar ve nezih oluşundan bahsediyorlar. Bunu düşüne düşüne, alt üst olmuş bir vaziyette, derhal bir örtü bulup başıma takıyorum ve aynada kendime bakmaya başlıyorum. ‘Ben…’ diyorum, ‘bu bombayı kafasına yiyenlerle aynı saftayım. Ben sizden değilim!’”

* “Gençliğimde bir film çekimi esnasında bir yalıda çalışmıştık. Bir eski zaman hanımefendisi, bir Osmanlı hanımefendisi, o yalının sahibesi, ‘Kızım, gel bak bir otur yanıma, sana bir şey söyleyeceğim!’ demişti. Sanki ilham gelmiş gibi. ‘Biliyor musun, hayat senin için bitti zannedersin, yeniden başlar, bitti zannedersin yeniden başlar.’ Çok güzel değil mi? Benim hayatım defalarca bitti zannettim ve hep yeniden başladı. Bu böyle bir şey… Bitiş çizgisine geldim derken, yeni bir yol açılıyor, taze bir hayat… Herhalde gerçek sona vasıl olduğumuz zaman da, orada yeni bir hayata doğuyoruz.”

* “‘İslâm bizi geri bıraktı, Batı karşısında yenilgilerimizin sebebi İslâm’dır!’ hükmü, giderek bir inanç, bir yaşama biçimi halini aldı. Bunu da modernlik kisvesi altında hınç ve taassupla dolu telkinler halinde yaydılar; bu tür ideolojilere ve akımlara neredeyse meşruiyet kazandırıldı… Bu yanılgıların ortasında doğdum ve yetiştim. Gerçeğin ise tam tersi olduğunu pek çok bedel ödeyerek idrak ettim.”

* “Hayatımın ilk yarısı bir korku filmi gibi geçti… Varoluşuna sahih bir neden bulamayan insan; bilsin yahut bilmesin korku, endişe ve vehim içindedir. Ben bu marazi hali, bir imtihandan geçiyor gibi ve en ağır derecelerde yaşadım… Allah hepimizi ve özellikle yeni nesilleri böylesi azaplardan esirgesin.”

* “Şimdi şu eski koltuklarda oturuyorum ve gücümün yettiğince tefekkür ediyorum… Herkes geleceğe doğru hayal kurar; bense geçmişe doğru… Bir bahçeye yolculuk yapıyorum… Manolyalar, frenk üzümleri, yıldız çiçekleri, çimenler; tam bir cennet bahçesi… Bir zamanlar, yani çocukluğumda öyle bir bahçenin ortasındaydım; ama o nimetin o günlerde şükrünü eda edebilme hassasiyetine sahip değildim. Şimdiki halimle: aklım ve gönlümle o güzel bahçeye dönüyorum… Çimenlerin üzerine seccademi serip şükür namazı kılıyorum. Bu benim geçmişe doğru yolculuğum, geçmişe dönük hayalim.”

Memduh Ün, Ayşe Şasa’yı Anlatıyor:
 
* “Ayşe Şasa önceleri Atilla Tokatlı’yla evliydi, sonra Atıf Yılmaz’la birleştirdi yaşamını. Atilla Tokatlı’da Atıf Yılmaz’ın yönetmen yardımcısıydı. Ayşe Şasa çok iyi kayak yapardı. Atıf Yılmaz’la Uludağ’a çalışmaya gittiğimizde anlatmıştı. Ayşe kolejde okurken erkek giysileri giyer, erkeklerle yarışır, birinci olurmuş hep. Ayşe o sırada Atıf’la evliydi. Hep beraber Uludağ’a gitmiştik. Atıf’la ben Ayşe’ye özenip kayak öğrenmeye heveslendik. Hoca tuttuk, ama adam bize çok bağırıyordu. Ben Atıf’a, sette biz herkese bağırıyoruz ya, bu adam da onların intikamını alıyor bizden demiştim. Ama bu öykünün sonu bayağı tatsız, çünkü tam öğrenip kaymaya başladık, Atıf düştü ayağını incitti. Bizim kayak eğitimi de böylece sona erdi.

* Senarist ve oyun yazarı Sadık Şendil çok tatlı, esprili hikâyeler anlatırdı. Birisi şöyle: Sadık Bey bir gece evde senaryo çalışırken, cama vurulduğunu duyuyor. Tuhaf bu, çünkü apartmanın dördüncü katında oturuyor. Merak ediyor, kalkıp pencereye yaklaşıyor. Ayşe Şasa’yı görüyor. Ayşe Şasa çok uzun boylu bir kadındır.”

Hakan Sonok’un Notu: Ayşe Şasa “Bir Ruh Macerası” adlı anılarında (Sayfa: 121) boyunu açıklıyor: 1.78… Görüldüğü gibi Ayşe Şasa’nın efsanelere, kitaplara, fıkralara konu olan uzun boyu abartıldığı kadar uzun değildir.

Atıf Yılmaz, Ayşe Şasa’yı Anlatıyor:
 
İkinci kocası Atıf Yılmaz da Ayşe Şasa’yla evlenmeden önce, kadının 15 yaş küçük olmasını ve kendinden uzun boylu olmasını dert, sorun etmişti. Atıf Yılmaz Ayşe Şasa’ya “Sen ev kadını olamazsın, yemek pişirmeyi bilmeyen bir kolejlisin,” demiştir.
Atıf Yılmaz, “Hayallerim, Aşkım ve Ben” adlı anılarında Ayşe Şasa’yı şöyle anlatır: “Cizre beylerinden Bedirhan Paşanın torunudur…

Yılmaz Güney’in Ayşe Şasa’ya karşı garip bir sevgisi ve saygısı vardı. Kimbilir belki de Ayşe Kürt Prensesi olduğu içindir. Yaşar Kemal’in yalancısıyım. Ayşe Şasa’yla evleneceğim zaman, İstanbul’da Kürt ileri gelenleri Ayşe Şasa bir Türk’le evleniyor diye epeyce bozulmuşlar. Onun üzerine Yaşar Kemal göğsünü gere gere ‘Yanılıyorsunuz arkadaşlar. Damadımız öz be öz Kürt’tür,’ demiş. Ayşe Şasa benimle kâh ‘Proleter Kürt’, kâh ‘Asimile Kürt’ diye dalga geçip dururdu.

Bir gün, Yılmaz Güney ile Nebahat Çehre, Ayşe Şasa’yla oturduğumuz çatı katına geliyor. En büyük eğlencemiz salondan çıkılan terasın beton korkuluğuna kesme şekerleri dizip, Kilis’ten aldığım havalı tüfekle nişan almak. Salondan attığımız için karşı komşular bizi görmüyor. Kiremitlerin neden durmadan kırılıp çatladığını bir türlü anlayamıyorlar. Yarışı genellikle Ayşe’yle Nebahat kazanıyor. İkisi de bizden daha iyi atıcı. Yılmaz Güney bu işe ciddi ciddi bozuluyor.

Yine bir gece de saat 24:00’ü çoktan geçmiş olmalı. Kapı çalınıyor. Açıyoruz. Gelen Yılmaz Güney. Yanında hiç beklemediğimiz bir hanım arkadaşı. ‘Hoşgeldiniz, buyrun,’ filân diyoruz. Geçip oturuyor, yarım saat sonra da kalkıp gidiyorlar. Yılmaz Güney, o gece Ajda Pekkan’la gelmişti. İlkleri bana gösterme alışkanlığı nedeniyle gelmiş olmalı.”

Ayşe Şasa Ailesinin Kökenlerini Anlatıyor:

Babam Avni Şasa; baba tarafından Çerkes, annesi Mihriban Hanım tarafından Güneydoğuda Bedirhan aşireti denilen önemli bir aşirete dahil. Bedirhan’ların bir rivayete göre büyük komutan Halid bin Velid’e kadar dayandığı iddia edilir. Çok geniş bir aşirettir.

Giovanni Scognamillo, Ayşe Şasa’yı Anlatıyor:
 
“Türkiye’deki film üretim ve yapım düzeni Ayşe Şasa’ya iyi gelmedi. Hastalanmasında belki, bir ihtimâl, bu çalışma düzeninin de bir payı, bir katkısı oldu. Ayşe Şasa çok dürüst, çok düzgün, çok ilkeli bir insandı. Yeşilçam hengamesinin içine düşünce sarsılmış olabilir.”

Atilla Dorsay, Ayşe Şasa’yı Anlatıyor:
 
“1970’lerin fırtınası içinde solculuğu ağır bastı ve evlendiği Atıf Yılmaz’ın tarihsel çerçeveli kimi filmleri içinde bile toplumcu mesajlar veren güzel senaryolar yazdı. Ama sonra Ayşe Şasa başkalaştı, farklılaştı. O adına akıl dediğimiz hazinenin başkalarınınkinden farklı olarak işlemesi gibi belalı bir serüveni yaşadı, toplumun ve tıbbın şizofreni dediği bir tür hastalığa yakalandı. İnanıyorum ki bu sadece kişisel bir serüven, bünyeye ve yapıya bağlı bir tezahür değildi. Yaşadığı çevreye ve ortama bir türlü uyum sağlayamayan ve kendine ait iklimi bulamayan hassas ve nadir bir bitkinin sararıp solmasına benzer bir öyküydü.

Ama artık “A Beautiful Mind – Akıl Oyunları” (2001) adlı harikulâde filmi de görmüş olarak daha iyi biliyoruz ki, şizofreni türü hastalıklar sürekli değildir, dönem dönem iyileşebilir ve her koşulda, o kişinin sanatsal veya bilimsel üretimini, diğer insanlarla alışverişini, kültürel etkinliğini azaltmaz, hatta kimi zaman çoğaltırlar.

Ayşe Şasa’da uzun ve ıstıraplı yıllardan sonra, bu kez senaryo yazarı değil, sadece sinema yazarı olarak aramıza katıldı. 1990’lardan itibaren Dergâh Dergisi’ne yazdığı kısa, ama özlü yazılar, ondaki yeni değişimin dışavurumuydu. Bu, Kemal Tahir’in öncülüğünde izlenen uzun yoldan kalma Doğu – Batı sorunlarına, bu uzun ve bitmez kavganın aşamalarına, bu kez yeni ulaşılmış bir durumun, bir merhalenin, bir ilâhi aydınlanmanın, kısaca tasavvufun ışığında bakmayı simgeliyordu.

Ayşe Şasa adına tasavvuf denen çileli, ama mükâfatlandırıcı yolda adım adım ilerliyor, sanki ruhunu geniş bir umman gibi uzanan inananlar ordusunun içinde küçük ama anlamlı bir varlık olarak yeniden yaratıyordu. Ve tüm bunlar, onun ilk aşkına, yani sinemaya olan tutkusunu azaltmıyor, tersine yeni duraklara doğru sürüklüyordu. Ne özel, ne şahsi, ne farklı bir macera… Bizimkilerden ne farklı bir kader…”
Halit Refiğ, Ayşe Şasa’yı Anlatıyor:
 
“Benim duygu ve düşünce dünyamı en iyi yansıtan filmlerim olarak ‘Hanım’ı, ‘Köpekler Adası’nı, ‘İki Yabancı’yı da sayabilirim. ‘İki Yabancı’ya en sıcak yaklaşım Ayşe Şasa’dan geldi. Ayşe Hanım, ‘İki Yabancı’ya çok anlamlı bir değer vermiştir.”

Hakan Sonok’un Notu: Ayşe Şasa, gözle görülenin ötesinde, rüyanın kendisine yer bulduğu filmlere ilgi duyuyor ve bu konuda şunları söylüyordu: “Türk sinemasında hayalin zincirlerini kıran ve rüyanın kapısını aralayan yapıtlar az olmakla birlikte bu yolda bazı örnekler mevcuttur. Bunlar hangileri midir?

Metin Erksan’ın ‘Sevmek Zamanı’, Lütfi Akad’ın ‘Gökçe Çiçek’i, Halit Refiğ’in ‘Hanım’ı, yine Halit Refiğ’in ‘İki Yabancı’sı ve Reha Erdem’in ‘A…Ay’ı… Anlıyorum ki tasavvuf modern dünyaya yoğun bir ışık düşürmeye, taptaze, beklenmedik yorumlar getirmeye aday.”

Ayşe Şasa’nın Senaryo Yazarlığını Üstlendiği Filmler: 

* Çapkın Kız
1963 – Siyah Beyaz – Uğur – Melek Film Yapımı.
Yönetmen: Memduh Ün. Senaryo: Ayşe Şasa Tokatlı, Bülent Oran.
Görüntü Yönetmeni: Mustafa Yılmaz.
Oyuncular: Türkan Şoray, Tamer Yiğit, Ahmet Tarık Tekçe, Semih Sezerli, Vahi Öz, Aziz Basmacı, Hulusi Kentmen.

* Cemile
1964 – Siyah Beyaz – Artist Film Yapımı.
Yönetmen: Atıf Yılmaz. Senaryo: Ayşe Şasa.
Görüntü Yönetmeni: Gani Turanlı. Oyuncular: Hülya Koçyiğit, Murat Soydan, Çolpan İlhan, Ferit Şevki, Reha Yurdakul.

* Son Kuşlar
1965 – Siyah Beyaz – Efes Film Yapımı.
Yönetmen: Erdoğan Tokatlı. Senaryo: Ayşe Şasa.
Görüntü Yönetmeni: Ali Uğur.
Müzik: Mehmet Abut.
Oyuncular: Ediz Hun, Tijen Par, Selma Güneri, Ayfer Feray, Aliye Rona, Kenan Pars, Senih Orkan, Talat Gözbak, Tuncel Kurtiz, Şükriye Atav.

* Murad’ın Türküsü
1965 – Siyah Beyaz – Güven Film Yapımı.
Yönetmen: Atıf Yılmaz. Senaryo: Yaşar Kemal, Ayşe Şasa.
Görüntü Yönetmeni: Manasi Filmeridis.
Müzik: Ruhi Su.
Oyuncular: Fikret Hakan, Pervin Par, Hayati Hamzaoğlu, Aliye Rona, Danyal Topatan, Ercan İnangirey, Emine Erhan, İlhan Hemşeri, Ali Şen.

* Toprağın Kanı
1966 – Siyah Beyaz – Güneş Film Yapımı.
Yönetmen: Atıf Yılmaz. Senaryo: Recep Bilginer, Ayşe Şasa.
Görüntü Yönetmeni: Gani Turanlı.
Oyuncular: Fikret Hakan, Belgin Doruk, Erol Taş, Feyzi Tuna, Tuncer Necmioğlu, Nuran Aksoy, Hakkı Haktan, Ali Seyhan, Güngör Denizaşan.

* Ah Güzel İstanbul
1966 – Siyah Beyaz – Be Ya Film Yapımı.
Yönetmen: Atıf Yılmaz. Senaryo: Safa Önal, Ayşe Şasa.
Görüntü Yönetmeni: Gani Turanlı.
Oyuncular: Sadri Alışık, Ayla Algan, Diclehan Baban, Feridun Çölgeçen, Güngör Denizaşan.

* Kozanoğlu
1967 – Siyah Beyaz – Dadaş Film Yapımı.
Yönetmen: Atıf Yılmaz.
Senaryo: Ayşe Şasa.
Görüntü Yönetmeni: Gani Turanlı.
Oyuncular: Yılmaz Güney, Suna Keskin, Tuncer Necmioğlu.

* Balatlı Arif
1967 – Siyah Beyaz – İrfan Film Yapımı.
Yönetmen: Atıf Yılmaz. Senaryo: Ayşe Şasa.
Görüntü Yönetmeni: Rafet Şiriner.
Oyuncular: Yılmaz Güney, Nebehat Çehre, Sami Tunç, Candan Isen, Danyal Topatan, Tülin Oral.

* Harun Reşid’in Gözdesi
1967 – Siyah Beyaz – And Film Yapımı.
Yönetmen: Atıf Yılmaz. Senaryo: Ayşe Şasa (Sevda Sezer’in romanından).
Görüntü Yönetmeni: Gani Turanlı.
Oyuncular: Ajda Pekkan, Erol Tezeren, Tuncer Necmioğlu, Devlet Devrim, Turgut Özatay, Lale Belkıs, Tülay Erdeniz, Danyal Topatan.

* İlk ve Son
1968 – Siyah Beyaz – Kadri Film Yapımı.
Yönetmen: Memduh Ün. Senaryo: Ayşe Şasa, Memduh Ün, Bülent Oran (Esat Mahmut Karakurt’un romanından).
Görüntü Yönetmeni: Cahit Engin.
Oyuncular: Cüneyt Arkın, Selda Alkor, Funda Postacı, Eva Bender.

* Köroğlu
1968 – Siyah Beyaz – Uğur Film Yapımı.
Yönetmen: Atıf Yılmaz. Senaryo: Ayşe Şasa.
Görüntü Yönetmeni: Gani Turanlı.
Müzik: Yücel Paşmaklı.
Oyuncular: Cüneyt Arkın, Fatma Girik, Reha Yurdakul, Hayati Hamzaoğlu, Hüseyin Baradan, Mümtaz Ener, Aynur Akarsu, Omtar Durukan, Behçet Nacar.

* Kızıl Vazo
1969 – Renkli – Saner Film Yapımı.
Yönetmen: Atıf Yılmaz. Senaryo: Ayşe Şasa (Peride Celal’in romanından).
Görüntü Yönetmeni: Çetin Tunca.
Oyuncular: Hülya Koçyiğit, Murat Soydan, Reha Yurdakul, Oktar Durukan, Orhon Arıburnu, Müge Serdar, Meltem Mete, Behçet Nacar.

* Yedi Kocalı Hürmüz
1971 – Renkli – Hisar Film Yapımı.
Yönetmen: Atıf Yılmaz. Senaryo: Ayşe Şasa (Sadık Şendil’in oyunundan).
Görüntü Yönetmeni: Çetin Tunca.
Müzik: Nevzat Sümer.
Oyuncular: Türkan Şoray, Tanju Gürsu, Salih Güney, Süleyman Turan, Münir Özkul, Suna Selen, Mualla Sürer, Rukiye Göreç, Ali Şen, Necdet Yakın, Güzin Özipek, Ahmet Turgutlu, Cevat Kurtuluş.

* Unutulan Kadın
1971 – Renkli – Akün Film Yapımı.
Yönetmen: Atıf Yılmaz. Senaryo: Ayşe Şasa, Bülent Oran.
Görüntü Yönetmeni: Çetin Tunca.
Oyuncular: Türkan Şoray, Kadir İnanır, Metin Serezli, Gülistan Güzey, Nubar Terziyan, Aynur Aydan, Birtane Güngör.

* Battal Gazi Destanı
1971 – Renkli – Uğur Film Yapımı.
Yönetmen: Atıf Yılmaz. Senaryo: Ayşe Şasa.
Görüntü Yönetmeni: Çetin Tunca.
Oyuncular: Cüneyt Arkın, Fikret Hakan, Meral Zeren, Reha Yurdakul, Melek Görgün, Kerim Afşar.

* Cemo
1972 – Renkli – Akün Film Yapımı.
Yönetmen: Atıf Yılmaz. Senaryo: Ayşe Şasa (Kemal Bilbaşar’ın romanından).
Görüntü Yönetmeni: Çetin Tunca.
Müzik: Yalçın Tura.
Oyuncular: Türkan Şoray, Fikret Hakan, Melda Sözen, Bilal İnci, Aliye Rona, Danyal Topatan, Tuncer Necmioğlu.

* Utanç
1972 – Renkli – Akün Film Yapımı.
Yönetmen: Atıf Yılmaz. Senaryo: Ayşe Şasa.
Görüntü Yönetmeni: Çetin Tunca.
Müzik: Yalçın Tura.
Oyuncular: Filiz Akın, Kadir İnanır, Ülkü Ülker, Bülent Kayabaş, Mümtaz Ener, Ayşin Atav.

* Hacı Arif Bey
1982 – 5 Bölümlük TRT Dizisi.
Yönetmen: Yücel Çakmaklı.
Senaryo: Bülent Oran, Ayşe Şasa.
Oyuncular: Ahmet Özhan, Neda Arneriç, Numan Pakner.

* Ve Recep ve Zehra Ve Ayşe
1983 – Renkli – Ekin Film Yapımı.
Yönetmen: Yusuf Kurçenli. Senaryo: Ayşe Şasa.
Görüntü Yönetmeni: Suat Kapkı.
Oyuncular: Necla Nazır, Mahmut Cevher, Pembe Mutlu, Mesut Engin, Tuncer Necmioğlu, Ani İpekkaya, Nilüfer Aydan, Haşmet Zeybek, Meral Niron, Fatih Özses, Mehmet Esen.

* Ölmez Ağacı
1984 – Renkli – Meya Film Yapımı.
Yönetmen: Yusuf Kurçenli. Senaryo: Ayşe Şasa.
Görüntü Yönetmeni: Kenan Davutoğlu.
Müzik: Cem İdiz.
Oyuncular: Necla Nazır, Hakan Balamir, Çetin Öner, Gülsen Tuncer, Erich Romm, Sonja Good, Sema Çeyrekbaşı, Bülent Oran, Oya Sensev.

* Kanayan Bosna
1993 – TV Dizisi.
Yönetmen: Yücel Çakmaklı.
Senaryo: Üstün İnanç, Ayşe Şasa.

* Dinle Neyden
2008 – Renkli – PHS Film & ATM Film Yapımı.
Yönetmen: Jacques Deschamps.
Senaryo: Ayşe Şasa, İsmail Eren.
Görüntü Yönetmeni: Octavio Espirito Santo.
Müzik: Özhan Eren.
Oyuncular: Ahu Türkpençe, Alican Yücesoy, Emin Olcay, Metin Hara, Lale Mansur.
(19 Şubat 2011)

Hakan Sonok
hakan.sonok@tr.net