21 Haziran 2013
Büyük romancı ve düşünce adamı Peyami Safa, Matmazel Noralyanın
Koltuğu ve Yalnızız gibi romanlarıyla mistisizmin sahillerinde dolaşmış
ve metafizik bir dünyayı kucaklamıştır.
Dokuzuncu Hariciye Koğuşu
romanıyla en çok okunan yazarlarımız arasında yer alan Safa'nın en
belirgin özelliklerinden biri güçlü fikir adamlığı yönüdür.
Marksizm'e getirdiği ağır eleştirilerle milliyetçi-muhafazakâr
düşüncenin uzun zaman temsilciliğini yapan Peyami Safa, bir mütefekkir
olarak da ülkenin temel meseleleri üzerinde kafa yordu.
Aynı zamanda bir
ahlâkçı olan Safa, kalemiyle geçinen, Türk basının gelmiş geçmiş en iyi
bir kaç 'fıkra muharriri'nden biriydi. Server Bedi imzasıyla kaleme
aldığı "Cingöz Recai" ve diğer macera kitaplarıyla da gençlerin ve
çocukların sevdiği bir yazar oldu. Ancak kalem ustası Peyami Safa,
ağırlıklı olarak edebî romanlarıyla edebiyat tarihinde kendisine iyi bir
yer açmış ve hak ettiği değeri kazanmıştır.
1899'da doğan ve 15 Haziran 1961'de vefat eden Peyami Safa, şair
İsmail Safa'nın oğludur. Küçük yaşta babasını kaybettikten sonra
annesinin yanında büyüdü. Parasızlık ve 9 yaşında tutulduğu kemik veremi
sebebiyle düzenli öğrenim göremedi. Kendi kendini yetiştirdi.
Posta ve
Telgraf Nezareti'ne memur olarak girdi. Bir süre öğretmenlik yaptı.
1918'da gazeteciliğe başladı ve ömrünün sonuna kadar bu mesleği yürüttü.
Beyin kanamasından öldüğünde Son Havadis gazetesinde yazıyordu. Peyami
Safa, Kültür Haftası ve Türk Düşüncesi adlı dergileri çıkardı.
Bu
dergilerde ve yazdığı gazetelerde sanat, edebiyat, felsefe, psikoloji
sosyoloji gibi değişik konuları ele aldı. Dokuzuncu Hariciye Koğuşu genç
bir hastanın psikolojisini yansıtırken Matmazel Noralya'nın Koltuğu tıp
öğrenimi yaparken bunalıma düşüp felsefeye yönelen ve daha sonra mistik
dünya görüşünü benimseyen bir gencin hikâyesini anlatır.
Türk
İnkılabına Bakışlar adlı fikrî temel bir eseri bulunan yazarın diğer
romanları şöyle: Sözde Kızlar, Canan, Fatih Harbiye, Bir Tereddüdün
Romanı , Biz İnsanlar ve Yalnızız.
ROMANDA İNSAN PSİKOLOJİSİ
Peyami Safa'nın romanlarına genel olarak baktığımızda güçlü bir
tahlilci yazar ile karşı karşıya olduğumuzu görüyoruz. Onun roman
kahramanları, Batı değerleri ile Doğu kıymetleri arasında sıkışıp kalmış
ve bir arayışın içinde bulunan tipler olarak ön plâna çıkar.
Yerli
düşüncenin müdafii olan Peyami Safa, roman kahramanlarını önce değişik
ruh hallerine sokar, arayışlar içindeki bu kahramanlar hem kendileriyle
hem çevreleriyle sürekli bir çatışma halinde olurlar. Bu çatışmanın
sonucunda akl-ı selim, sağduyu ve vicdanî ses galip gelir.
Maddi imkânsızlıklar yüzünden okuyamamış, ama kendisini çok iyi
yetiştirmiş ender şahsiyetlerden biri de büyük romancı ve mütefekkir
Peyami Safa'dır. İki yaşında babasını kaybeden küçük Peyami, annesinin
himâyesindedir artık.
Biricik sığınağı ve yardımcısı odur bundan sonra.
Peyami'nin sünnet töreninde kendisine gelen armağanların en anlamlısı
Dr. Abdullah Cevdet'in hediye ettiği Petit Larousse'tur.
Fikirleri ve
yayınladığı İçtihad dergisiyle toplumda dalgalandırmalar meydana
getiren, dinsizliği cimriliği ile meşhur olan Abdullah Cevdet'in bu
armağanı, geleceğin romancı ve mütefekkirinin olgunlaşmasına katkıda
bulunacaktır. Küçük Peyami, bu ansiklopedi sayesinde kendi kendine
çalışarak Fransızca'yı öğrenir. Bu dili, ilerde gramer kitabı
yazabilecek derecede geliştirir.
Orta üçüncü sınıfa kadar maddî imkânsızlıklar yüzünden zar zor
okuyabilen ve bu yıldan sonra Vefa idadisi'nden ayrılmak mecburiyetinde
kalan Peyami'nin peşinden, aksilikler eksik olmaz ne yazık ki. Dokuz
yaşında geçirdiği bir hastalık sol kolunu sakat bırakır.
Ne var ki, o
bunu bile değerlendirir ve yıllar sonra Türk edebiyatının
şaheserlerinden biri kabul edilecek olan Dokuzuncu Hariciye Koğuşu'nu
kaleme alır. Daha henüz dokuz yaşında iken edebiyata merak saran Peyami
Safa, on üç yaşında Eski Dost isimli bir çocuk romanı yazmaya koyulur.
Romancımızın Birinci Cihan Harbi sırasında Posta Telgraf Nezareti'nde
çalışmaya başladığını görüyoruz. Çünkü eğitim görme imkânı kalmamış ve
mecburen iş hayatına atılmıştır. Öyle ki götürüldüğü, babasının
arkadaşlarından ve o zamanki Maarif Nâzırı (bugünkü Milli Eğitim Bakanı)
ünlü edebiyatçı Recaizade Mahmut Ekrem'in isteğine rağmen okuma
imkânını yine bulamaz.
Peyami, onbeş yaşındayken öğrendiği mükemmel
Türkçenin yanına iyi Fransızcayı da katar. Fransız kültür ve
edebiyatının bazı önemli eserlerini tercüme etmeye başlar. Para kazanmak
için gazete muhabirliği ve öğretmenlik yapar. 19 yaşında iken ağabeyi
ile birlikte gazetecilik mesleğine atılır. Rehber-i ittihat Okulu'nda
öğretmenlik yaparken, bir öğrenci gibi bilmediği birçok şeyi okuyup
öğrenir.
Devamlı olarak okumakta ve kendini yetiştirmektedir. Felsefe
kitaplarının yanısıra bilhassa psikoloji kitaplarına ağırlık veren
Peyami Safa, beden rahatsızlığını ve sıkıntılarını bu şekilde atlatır.
İLK ESERİN ZAFERİ
Peyami Safa daha sonra kalemine yaslanır ve ömrü boyunca onu yalnız
bırakmayacak, ele güne muhtaç etmeyecek bu vefalı dostla hayatını
buluşturur. Henüz delikanlı iken birkaç formalık bir hikâye yazar. ilk
deneme hikâyeleridir bunlar.
Fakat ismi dikkat çekici ve sarsıcıdır:
Sakın Bu Kitabı Okumayın. Az sayıda basılan kitap bir kaç gün içerisinde
tükenir. Peyami artık kararını vermiştir. Yazar olacak ve hayatını
kitaplarıyla kazanacaktır... Yazma faaliyeti yıllarca devam eder.
Romanları ile dönemin edebiyatçılarının takdirini kazanırken, polemik
yazıları ve fikrî makaleleriyle de memleketin sayılı mütefekkirleri
arasına girer. Onbinlerce gazete yazısı ona büyük bir şöhret kazandırır.
Peyami Safa artık bir ekol, bir okuldur.
Kültür, sanat, fikir ve
edebiyat âleminde eserleriyle bir öncüdür, bir üstattır. Milliyetçi ve
maneviyatçı cephenin fikir babası ve ağabeyisidir. 1936'da çıkardığı
Kültür Haftası ile Türk fikir hayatında bir hareket ve heyecan kasırgası
estirir.
Ahmet Ağaoğlu, Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu, Mümtaz Turhan,
Mustafa Şekip Tunç, Hilmi Ziya Ülken, Ali Nihad Tarlan, Ahmet Hamdi
Tanpınar, Sadi Irmak, Mes'ut Cemil, Suut Kemal Yetkin, Falih Rıfkı ve
Sabri Esat Siyavuşgil gibi herbiri kendi sahasının otoritesi olan
isimlere dergide yazılar yazdırır.
Kültür Haftası'nda Faruk Nafiz
Çamlıbel, Cahit Sıtkı Tarancı, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Bedri Rahmi
Eyüboğlu gibi o dönemin en meşhur şairlerin şiirleri yayınlanmaktadır.
Ayrıca Thomas Mann,Tchekov, Rene Mugnicr, Knut Hamsun, Pearl Buck,
Cilette Ofsire, LouisGuilloux, Edgar Allan Poe gibi tanınmış yabancı
yazarlardan ciddi tercümeler de dergide yer almaktadır.
Dönemin en
kaliteli yazarlarını bünyesine alan Peyami Safa, dünyaya açık, fikri hür
ve memleketin meseleleri hakkında çözümler üreten makaleler ile
gündemdedir.
Peyami Safa'nın 1 Aralık 1953 tarihinde ilk sayısını
çıkardığı Türk Düşüncesi dergisi daha olgunlaşmış halde ve millî bir
seyir takip eder.
Peyami Safa'nın hayatıyla özdeşleşen ve Türk fikir
tarihinde önemli bir yere sahip bulunan Türk Düşüncesi, bir çok ciddi
tartışmanın oluşmasına zemin hazırlar.
DAİMA İŞLEYEN BİR BEYİN
Peyami Safa psikolojik tahlilleri son derece başarılı bir şekilde
verdiği romanlarıyla Türk edebiyatına ismini altın harflerle
yazdırabilir. O, Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının sayılı romancıları
arasında yer alır.
Hatta bazı edebiyat tarihçileri onu en başa koyar.
Bilhassa Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Fatih- Harbiye, Bir Tereddüdün
Romanı, Matmazel Noralya'nın Koltuğu ve Yalnızız romanlarıyla
edebiyatseverlerin gönlünde taht kurar.
Hikâyeleri ve Server Bedi
imzasıyla yayınladığı Cingöz Recai macera romanlarıyla çok geniş bir
okuyucu kitlesine ulaşır. Romanlarında ve diğer fikrî eserlerinde
işlediği Doğu- Batı meselelerine geniş bir perspektiften bakar.
Peyami
Safa, 3 Kasım 1959 tarihli Tercüman gazetesindeki yazısında "Ben iki
yaşında babasız kaldım. Bütün çocukluğum ve gençliğim korkunç bir
hastalığa ve fakirliğe karşı mücadele içinde geçti. Kimsesiz, sıhhatsiz,
parasız ve tahsilsiz kaldım. Orta sekizden yukarı okul görmedim.
Hastalık, cehalet ve sefalet ejderleriyle boğuştum." diyerek hayatını
hülâsa eder.
EĞİTİM ŞART
Yüzlerce kitap yazan, onbinlerce makale kaleme alan Peyami Safa,
düzenli olarak göremediği eğitimi hayatında fazlasıyla telâfi etmiş olsa
bile o hayatı boyunca ya öğrenir, ya da öğretir. Hayat bir mekteptir
ona göre. Dost çevresinde yaptığı tartışmalar, karşı fikirlilerle içine
girdiği polemik kavgalarının temelinde, milletin daha iyi yetiştirilmesi
ve eğitilmesi kaygısı yatar.
Çocuğa ve gençlere verilecek değerin gerekliliği üzerinde duran
Peyami Safa'ya göre, "Çocuk henüz keşfedilmemiştir ve her cazibe gibi
onun sevimliliği de sırlılığından geliyor." Bir çok cevheri bünyesinde
barındıran çocuğu keşfetmeli ve duyguları büyükleri tarafından
anlaşılmalı.
Doğan çocuğun kabiliyetlerinin çoğu zaman çevresi
tarafından boğulduğuna dikkat çeken Peyami Safa, "Bilerek, bilmeyerek
çocuğun üstünde herkes terbiye tesirleri yapar: Ana, baba, kardeş,
hizmetçi, dadı, aşçı, misafir, arkadaş, kapıcı, satıcı, öğretmen,
muharrir, aktör, ressam, heykeltraş, mimar, müzisyen, dekorasyoncu,
herkes!
Ve her şey: Oda, sofa, döşeme, kapı, duvar, pencere, sokak,
cadde, afiş, radyo, gramofon, iklim, mevsim, her şey!"
Temiz bir fıtrat üzerine doğan çocuğun, yaratılış itibariyle
iyilikler, doğruluklar ve güzelliklerle donatılabileceğine dikkat
çekerken, yanlışlıklar, hatalar ve çirkinliklerin bu boş kaba
doldurulabileceği kanaatindedir.
Bu düşüncesini, Tasvir-i Efkâr
gazetesinin 24 Nisan 1942 tarihli sayısında "Çocuğunuzu Fena Terbiye
Ediyorsunuz" başlıklı yazısında buluyoruz:
"Çocuk boş doğan bir bardaktır. Bunun içine zekâyı dolduran da biziz,
ahmaklığı da; iyiliği dolduran da biziz, kötülüğü de; yiğitliği
dolduran da biziz, pısırıklığı da! Biz, yâni cemiyet; biz, yâni varlık,
biz, yâni herkes ve her şey! Fakat bu herkesin içinde ananın, babanın,
akrabanın, öğretmenin ve her şeyin içinde evin, muhitin, okulun rolü
birinci sırada gelir."
MÜSTEHCENLiK BELÂSI
Peyami Safa'nın Milliyet gazetesinde 19 Ocak 1958 tarihli sayısında
çıkan "Alev Saçağı Sarıyor" başlıklı makalesinde önemli bir konu üstünde
duruyor. izmir Gazi ilkokulu'nda düzenlenen liselerarası edebiyat
toplantısında okunan açık saçık şiirler veliler tarafından tepkiyle
karşılanmış, dinleyiciler toplantıyı protesto ederek terk etmişlerdir.
Bu tür çirkefliklerin başka illerde ve okullarda da yapıldığına dikkat
çeken Safa, eğitimcilerin bu hususlar üzerinde dikkatle durmasını ve
körpe dimağların sağlığına hassasiyet gösterilmesini arzu eder.
Maneviyattan uzak yetiştirilen nesillerin toplumun başında bir kangren
oluşturacağına işaret eden Peyami Safa, yazısına şu ikaz edici
satırlarla son verir:
"Maneviyat yıkıcılığının bu derecesine Fransa'da değil, Sovyetler
Birliği'nde de rastlamak imkânı yoktur. Alev saçağı sarıyor. Devletin
itfaiyesi biraz daha gecikirse, karşısında yer yer uzanan vicdan ve
idrak harabelerinden bir şey bulamayacaktır."
Çocuk suçlarında görülen artışın tesadüfi olmadığını, zararlı
neşriyatın bu hususta büyük bir role sahip olduğunu vurgulayan Peyami
Safa, güzel sanatlardan özellikle sinema ve edebiyat ürünlerinin
toplumdaki dejenerasyonu körüklediğini ve ortaya 'suçlu çocuk'lar
çıkardığını ifade eder:
"...Çocuk suçlarıyla meşgul olanlarımız (eğer varsa) bu suçluların
üzerindeki tesirleri araştırdıkları zaman, kötü film ve macera
hikâyelerinin yanında müstehcen edebiyatın rolünü de göreceklerdir. Pek
sevdiğimiz ve beğendiğimiz birçok müstesnalarıyla, genç neslin edebî
mahsullerinin çoğu, edebiyat disiplinine, ahlâk kaidelerine, büyüklere
ve geçmişin bütün değerlerine saygısızlık telkin eden küstahça bir ruh
davranışının belirtileridir."
Mütefekkirimiz, bazı yazarların
kitaplarına çirkef isimler verdiklerini, edeb, hayâ, ahlâk, edebî usûl
ve nizama aykırı hareket ettiklerini, bu tür kitapların kimi yayınevleri
tarafından kör bir cehalet, hatta ihanet duygusuyla çocuklara
sunulduğunu hatırlatır.
YALNIZ OKUL YETMEZ
Bazı velilerin çocuklarını okullara gönderdikten görevlerinin
bittiğine inandıklarını, bunun büyük bir yanılma olduğunu belirten Safa,
okulun kültür vermediğini söyler ve kültürün malzemelerini çocuğa
aktardığına dikkat çeker. Türk Düşüncesi'nin 1 Ocak 1956 tarihli
nüshasında bu hususta şu satırlarını okuyoruz Peyami Safa'nın:
"Bilgi ile kültür arasındaki fark anlaşılmadığı için bütün kültür
hizmetleri maariften bekleniyor. Bilgi kültürün malzemesidir. Kültür bu
malzemenin yeni terkiplerini vücuda getiren zekânın mutfağında pişmiş
halidir. Okuldan kültür beklemek, bakkal dükkânını mutfak zannetmektir."
Romancımız, çocuğun eğitim ve terbiyesinin sadece öğretmenine
yüklenemeyeceği inancındadır.
Çünkü öğretmen yalnız kaldığında, bu
hizmetini hakkıyla yapamayabilir. Çocuğun çevresindeki diğer insanların
da eğitim ve terbiye hususunda öğretmene ciddi mânada destek olmaları
gerekir.
Cumhuriyet gazetesinin 26 Ocak 1938 tarihli "Sıkı Disiplinden
Hür Disipline" başlıklı yazısı, Peyami Safa'nın eğitimle alakalı kayda
değer tesbitlerini ihtiva ediyor:
"Terbiye tek adam işi değildir: Ana, baba, kardeş, akraba, öğretmen,
arkadaşlar, sokaklar, yoldan gelip geçenler, sinemalar, kitaplar,
binalar, duvarlar, velhasıl çocuğu çeviren bütün eşya, bütün insanlar ve
bütün hadiseler terbiyevi birer tesire sahiptirler. Çocuk doğduğu andan
itibaren, bu tesirlerin hepsi, ideal bir ahenk içinde, serbest bir
disiplini kolaylaştıran ahlâk ve kafa şuurunu verebilirlerse otorite
disiplinine lüzum kalmaz. Fakat bu, nazarî ve ideal bir terbiye
nizamıdır ki dünyanın hiçbir medenî memleketinde kemalini bulmamıştır."
DİN EĞİTİMİ GEREKLİ
Peyami Safa'nın Din İnkılap İrtica kitabında yer alan makalelerinde
din eğitimi üzerinde geniş şekilde duruluyor. Ultra-laiklerin, laikliği
gerekçe göstererek din eğitimine karşı çıktıklarını kaydeden Peyami
Safa, "din ve dünya işlerinin birbirinden ayrılması, din realitesinin
okullarda topyekün inkâr edilmesi için bir sebep değildir" dedikten
sonra Batı'daki okullarda verilen din, ilâhiyat ve ahlâk derslerine
temas eder.
"Amerika'da Din Öğretimi" (Milliyet, 13 Ocak 1956) başlıklı
yazısında dünyada din heyecanını en fazla duyan ülkelerin başında
Amerika'nın geldiğini hatırlatan Safa, "Fakat Amerika'ya sadece viski
içip devrilesiye sarhoş olmak için gidenlerin şehlâ bakışlariyle bu
hakikatleri görmelerine, bilmelerine ve anlamalarına imkân yoktur"
diyerek bizim kraldan fazla kralcıları silkeler.
Milletine tepeden bakan
ve laikliği dinsizlik şeklinde anlayarak dindarlara öfke gösteren, din
derslerine karşı olduğunu sık sık beyan eden kimi nasipsizlerin yüzünde,
Peyami Safa'nın cevabı bir tokat gibi şaklar:
"Zındıklar ve züppeler çocuklarını din derslerine göndermeyebilirler.
Bu arada Maçka dullarının da hakları mahfuzdur. isterlerse çocuklarını
din derslerinden alıp aşk veya gangster filmlerine yollarlar. Fakat
yüzde doksanı evlâdına din bilgisi ve terbiyesi verilmesini isteyen bir
milletin bu arzusuna karşı koymak, demokratik bir memlekette, hiçbir
Başvekilin haddi değildir ve Adnan Menderes'ten bu zıpırlığı ve
züppeliği istemeğe de kimsenin hakkı yoktur."
Peyami Safa'nın din eğitimi ve terbiyesiyla alakalı yazılarından biri
de "Din, Medeniyet, ilim" başlığını taşır.
Ulus gazetesinin 1 Mart 1950
tarihli sayısında yayınlanan bu yazıda romancımız önce bir hüküm
veriyor: "Din terbiyesi ve telkini lâikliğe aykırı değildir." Hemen
ardından da bu hükmünü çarpıcı bir örnekle delillendiriyor:
"İleri batı milletlerinin okullarında -ihtiyârî ve mecburî- din
öğretimi, bütün batı radyolarında duaların ve din ayinlerinin
yayınlanır."
Peyami Safa'nın eğitime dair düşüncelerini ihtiva eden çarpıcı yazı
ve makaleler, işaret ettiklerimizle sınırlı değil. Bu dev düşünce ve
sanat adamımızın diğer konularda olduğu gibi eğitimle ilgili fikirlerini
de tam olarak anlayabilmek için Ötüken Neşriyat tarafından yayınlanan
Objektif Serisi'ni okumak gerek.
Özellikle eğitimcilerin, sosyologların,
psikologların ve ruhiyatçıların bu eserlerden öğrenebilecekleri bir çok
hakikat var. Bizden hatırlatması...
NECİP FAZIL'IN GÖZÜYLE
Peyami Safa, mahrumiyetler içinde bile bir insanın kendisini nasıl
mükemmel bir şekilde yetiştirebileceğine, sonra da dönüp içinde büyüdüğü
toplumu eğitebileceğine çarpıcı ve çok iyi bir örnektir.
Yakın dostu
Necip Fazıl Kısakürek, Peyami Safa'nın vefat yıldönümünde onun ruh ve
beden portresini şu özlü sözlerle dillendirir:
"Kafası vardı, kültürü
vardı, cümlesi vardı, üslubu vardı, meselesi vardı, iç dünyası vardı,
hafakanları vardı, çilesi vardı, metafizik arayıcılığı vardı, imanı
vardı, şüpheleri vardı, nefs murakabesi vardı, estetiği vardı,
diyalektiği vardı, cesareti vardı, hasılı bir fikir ve sanat adamına
gerekli vasıflardan payı vardı. Onun yokluğunun, ölüm tarihi olan bu
gün, bu vasıfların yokluğunda seyrediyoruz."
1899-1961 tarihleri arasında çileler ve mücadelelerle dolu bereketli
bir ömür geçiren, onbinlerce makaleye ve yüzlerce esere imza atan,
kitaplarıyla milletimizi eğitmeye büyük gayret sarfeden mütefekkir-
yazar Peyami Safa, İstanbul Edirnekapı Şehitliği'ndeki aile mezarlığında
sevenlerinin ve okuyucularının dualarını ve fatihalarını bekliyor.
EĞİTİMLE İLGİLİ GÖRÜŞLER
* Hiç şüphe yok ki ideal terbiye, çocuğun kabahatlerini cezalandırmak
değil, onu kabahat yapmaktan alıkoyacak bir seviyeye çıkarmaktır.
* Tahsil ve terbiye tatilde bitmez; insan ruhunun temayüllerine en
uygun şekilleriyle, tahsil ve terbiye asıl tatilde başlar ve tatilde
devam eder.
* Öğretmenin vazifesi yalnız öğretmek değil, aynı zamanda insan
yetiştirmek olduğuna göre, sun'î bir intizam manzarası onu tatmin
etmemelidir.
* Bir çok profesörlerin eserleri olmadığı gibi, basılmış ders takrirleri de yoktur.
Peyami Safa, hayatı sanatla, romanı insanla buluşturmuş, bir araya
getirmiş, duygu ve düşüncelerini bu malzemelerin ışığı altında okuyucuya
sunmuştur. Onun derdi insan. İnsan ve bütün meseleleri...
Dolayısıyla
Peyami Safa dün okundu, bugün okunuyor, yarın da okunacak yazarlar
arasında kalmaya devam edecektir.
HAKKINDA NE DEDiLER?
"Güneşi karartmak isteyen kaba saba bulutları en hafif temasıyla
sıyırabilen tenkit kudreti, neşir hayatımızı iptidailikten koruyucu bir
kuvvetti. Saf doğmatiklerin karşısında üstad bir sofist, anarşizmin
karşısına dikilmiş bir Volter'di. Safderunlar arasında istihfaf gören
komünizm tehlikesinin bir zehirli kılıç gibi her an başlar üstünde
durduğunu idrâk eden keskin görüşlü milliyetçi nesli mukaddesatının
kapısında uyanık tutan ikaz sadası oldu."
Nurettin Topçu
"Peyami Safa Türk romanını masal azmanı ve Fransız romanının maymunu
olmaktan kurtarmış ona kendi imkânlarının, yâni Türk romanının
verebileceği ölçüde şahsiyet kazandırmış, düşünceyi ve gerçek bir iç
mantığa sahip psikolojik tahlili hediye ederek dünya çapında olmak
imkânını sağlamıştır. Etkisinin kalıcı olmasının sebepleri arasına
Türkçe'yi büyük ifâde imkânlarına kavuşturabilme gücünü de
ekleyebiliriz."
Vecdi Bürün
"Peyami Safa büyük kültür adamıydı. Dünya meselelerini bilirdi ve
takib ederdi.Türk kültürünün zirvelerinden birisiydi. 'Türk Düşüncesi'
diye bir dergi çıkarması boşuna değildi. Bugün Türk kültür politikası,
Peyami Safa'yı düşününce bir defa daha insanın içini yakıyor."
Ergun Göze
"Mütefekkir Peyami Safa'yı anlamak lâzımdı. Orada kaya gibi idi.
Bütün ömrünce daima antiemperyalist, antikomünist kalmış daima
spritüalist ve nasyonalist inancın müdafii olmuştu. Orada serapa fikir
namusu idi."
Recep Doksat
"Peyami Safa, günlük politika hadiselerinin zümre ve parti menfaaat
ve görüşlerinin üstünde mutalaa edilmesi gereken bir şahsiyettir. Çünkü o
bir zümre adamı değil, bir millet adamıydı."
Faruk Kadri Timurtaş
"Peyami Safa romanlarında, kimi bir toplum yarasını, kimi doğu ile
batı arasında bocalayan halimizi, kimi varlık ve insan bilmecesini
çözmeye çalışmıştır. Sosyal ve ruhsal tahlillerin en güzellerini yapmış,
sırasında toplum vergisinin üst basamağına çıkmıştır."
Ahmet Kabaklı
"Bir kültür mütehassısı, bir üstün kafa, bir hakiki sosyolog olarak
ortaya koyduğu eserleri, gelecek nesillere her zaman ışık tutacak, yol
gösterecek değerdedir."
İlhan Darendelioğlu
http://www.medeniyetimiz.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4210:muetefekkir-romanc-peyami-safa&catid=58:genel&Itemid=76 sayfasından alınmıştır...